Przez krew albo przez skórę - jak działa każda forma
W tabletkach na kleszcze dla psów stosuje się substancje z grupy izoksazolin, m.in. fluralaner, afoksolaner i sarolaner. Po połknięciu substancja krąży we krwi psa, a pasożyt styka się z nią dopiero wtedy, gdy przyczepi się do skóry i zacznie żerować.
Krople typu spot-on nakłada się punktowo na skórę, a substancje czynne rozchodzą się z tego miejsca po skórze i sierści. Według charakterystyki Frontline Tri-Act fipronil i permetryna działają miejscowo, w kontakcie z pasożytem, a permetryna dodatkowo zniechęca kleszcze i owady kłujące do żerowania.
Obroża lecznicza uwalnia substancje czynne powoli i w sposób ciągły na skórę, skąd rozprowadzają się one po całej jej powierzchni. Tak działa na przykład obroża Foresto z imidakloprydem i flumetryną, która według ChPL zabija kleszcze i zniechęca je do pobierania krwi.
Działanie odstraszające ma znaczenie. ESCCAP podaje, że preparaty z takim działaniem działają natychmiast i zniechęcają kleszcze do ukłucia, co zmniejsza ryzyko chorób przenoszonych szybko, jak kleszczowe zapalenie mózgu czy erlichioza. Środki bez działania odstraszającego także mogą chronić przed chorobami przenoszonymi w późnej fazie żerowania kleszcza.
W skrócie: tabletka zaczyna działać, gdy kleszcz przyczepi się i zacznie żerować, krople i obroża działają na powierzchni skóry. Charakterystyki wszystkich trzech produktów zastrzegają, że przeniesienia chorób przez pojedyncze kleszcze nie da się całkowicie wykluczyć.
Tabletka, krople i obroża w jednej tabeli
Tabela zestawia po jednym przykładzie z każdej grupy. Czasy ochrony pochodzą z charakterystyk tych konkretnych produktów (ChPL), a inne preparaty o tej samej formie mogą mieć inne okresy działania i inne ograniczenia.
| Cecha | Tabletka: fluralaner (Bravecto) | Krople: fipronil i permetryna (Frontline Tri-Act) | Obroża: imidaklopryd i flumetryna (Foresto) |
|---|---|---|---|
| Droga działania | przez krew, po rozpoczęciu żerowania | na skórze i sierści, w kontakcie z pasożytem | na skórze i sierści, substancje uwalniane stopniowo |
| Ochrona przed kleszczami | 12 tygodni (kleszcz pospolity, kleszcz łąkowy), 8 tygodni (kleszcz brunatny psi) | 4 tygodnie | od 2 dni do 8 miesięcy |
| Ochrona przed pchłami | 12 tygodni | 4 tygodnie | 7 do 8 miesięcy |
| Działanie odstraszające kleszcze | ChPL go nie wymienia | tak | tak (kleszcz pospolity, kleszcz brunatny psi) |
| Minimalny wiek psa | 8 tygodni, masa od 2 kg | 8 tygodni, masa od 2 kg | 7 tygodni |
| Ważne ograniczenia | ostrożnie u psów z padaczką, kolejna dawka nie wcześniej niż po 8 tygodniach | nie stosować u kotów i królików, 48 godzin bez kąpieli z szamponem i pływania | noszenie bez przerwy, bez długiego moczenia i nadmiaru szamponu |
Jak dobrać środki na kleszcze dla psa do domu i trybu życia
Wytyczne ESCCAP, europejskiej rady ekspertów do spraw pasożytów zwierząt towarzyszących, zalecają, by ochrona obejmowała cały okres aktywności kleszczy, a jej sposób zależał od ryzyka: wychodzenia psa na zewnątrz, podróży i innych zwierząt w domu.
- Kot w tym samym domu. Syntetyczne pyretroidy w preparatach tylko dla psów mogą być toksyczne dla kotów. ESCCAP radzi unikać ich w domach z oboma gatunkami albo stosować je ostrożnie, zgodnie z ostrzeżeniami na ulotce, bo permetryna z kropli dla psa może zatruć kota.
- Pływanie i kąpiele. Szampon i pływanie mogą osłabiać preparaty nakładane na skórę. Charakterystyki kropli podają, ile czasu po zabiegu unikać wody, a planowanie kąpieli psa warto dopasować do terminów ochrony.
- Małe dzieci. Po nakropieniu dzieci nie powinny bawić się z psem do wyschnięcia miejsca podania. Pies z obrożą Foresto nie powinien spać w łóżku właścicieli, zwłaszcza dzieci.
- Terminy. Krople Tri-Act działają przez 4 tygodnie, tabletka z fluralanerem przez 12 tygodni, obroża Foresto do 8 miesięcy. ESCCAP wymienia nieprzestrzeganie odstępów między zabiegami wśród przyczyn nieskutecznej ochrony przed pchłami.
- Masa ciała i wiek. Pipety, tabletki i obroże są przypisane do przedziałów masy ciała, a ChPL podają najmłodszy wiek, w którym wolno ich użyć. Według ChPL Bravecto i Foresto zbyt niska dawka może być nieskuteczna i sprzyjać rozwojowi oporności, dlatego psa waży się przed zabiegiem.
- Wyjazdy. Psy jadące w rejony, gdzie występują kleszcze i przenoszone przez nie choroby, powinny według ESCCAP otrzymywać regularną ochronę, zwłaszcza gdy tych chorób nie ma w miejscu ich zamieszkania.
- Choroby przewlekłe. ChPL Bravecto zaleca ostrożność u psów z padaczką, a kropli Frontline Tri-Act nie stosuje się u zwierząt chorych lub wracających do zdrowia. W takiej sytuacji preparat dobiera lekarz weterynarii.
Cały rok czy tylko w sezonie
Według ESCCAP pchły mogą atakować przez cały rok, bo w ogrzewanych mieszkaniach ich rozwój nie zależy od pory roku. Kleszcz łąkowy bywa aktywny także zimą, co opisano m.in. w Niemczech. Długość ochrony w danym regionie i aktywność kleszczy w ciągu roku warto omówić z lekarzem.
Przegląd psa po spacerze
Żaden preparat nie zastępuje oglądania psa. ESCCAP zaleca codzienne sprawdzanie zwierzęcia i usuwanie znalezionych kleszczy, a także unikanie miejsc z dużą liczbą kleszczy w porach ich największej aktywności.
Kleszcze najchętniej wybierają miejsca o cienkiej, słabo owłosionej skórze: pysk, uszy, pachy, przestrzenie między palcami, pachwiny i okolicę odbytu. Szczególnie uważnie warto oglądać psa pod koniec okresu ochrony, bo czas działania preparatu bywa różny dla różnych gatunków kleszczy.
Tabletka na kleszcze - co wynika z działania przez krew
ChPL Bravecto wyjaśnia, że pchły i kleszcze muszą przyczepić się do psa i zacząć żerować, by zetknąć się z substancją czynną. Dlatego ryzyka przeniesienia chorób odkleszczowych nie da się całkowicie wykluczyć, choć zgodnie z ChPL fluralaner zmniejsza ryzyko zarażenia babeszjozą przenoszoną przez kleszcza łąkowego.
Na półce krople, tabletki i obroże przeciw pasożytom wyglądają jak zamienniki, ale tabletka na kleszcze ma inne zasady stosowania niż preparat na skórę. ChPL Bravecto zaleca podanie w porze karmienia, obserwację, czy pies połknął tabletkę, oraz niełamanie i niedzielenie tabletek.
Ta sama charakterystyka zastrzega, by kolejnej dawki nie podawać wcześniej niż po 8 tygodniach, bo bezpieczeństwa krótszych odstępów nie badano. Bardzo rzadko, u mniej niż 1 na 10 000 leczonych psów, obserwowano drżenie mięśni, niezborność ruchów i drgawki.
W badaniu opisanym w tej samej ChPL fluralaner był dobrze tolerowany przez owczarki collie z niedoborem białka MDR1. O wyborze tabletki dla psa takiej rasy warto jednak rozmawiać z lekarzem weterynarii.
Każda izoksazolina ma własny czas działania, więc terminy kolejnych tabletek ustala się według ulotki konkretnego produktu, a nie według tego, co działało u innego psa.
Krople spot-on - jak je nałożyć, żeby zadziałały
Przy kroplach o skuteczności decyduje technika. ChPL Frontline Tri-Act opisuje kolejne czynności tak:
- Zważyć psa i dobrać pipetę do przedziału masy ciała podanego na opakowaniu.
- Trzymając pipetę pionowo, z dala od twarzy i ciała, odciąć jej końcówkę nożyczkami.
- Rozsunąć sierść na grzbiecie, aż widoczna będzie skóra, i przyłożyć do niej końcówkę pipety.
- Wycisnąć około połowy zawartości na środku szyi, między podstawą czaszki a łopatkami, a resztę u nasady szyi przed łopatkami.
- Pilnować, by preparat trafił na skórę, a nie na sierść, i to w miejscu, którego pies nie zliże.
- Do wyschnięcia miejsca podania nie dotykać psa. ChPL zaleca zabieg we wczesnych godzinach wieczornych.
- Umyć ręce po zabiegu.
Preparat może podrażniać skórę i oczy człowieka. Skórę po kontakcie myje się dużą ilością wody z mydłem, a kobiety w ciąży powinny nakładać krople w rękawiczkach ochronnych, bo substancja pomocnicza N-metylopirolidon po znacznym narażeniu może szkodzić płodowi.
W domu z kilkoma psami trzeba uniemożliwić zwierzętom wzajemne wylizywanie miejsc nakropienia. ChPL zaleca też stosowanie produktu u wszystkich psów w gospodarstwie domowym, a inne zwierzęta zabezpiecza się preparatami właściwymi dla ich gatunku.
Przez 48 godzin po podaniu pies nie powinien pływać ani być kąpany z szamponem, a częste kąpiele mogą osłabić działanie. Inne krople mają własne zasady, co dobrze widać na przykładzie różnic między kroplami Frontline.
Obroża lecznicza - kilka miesięcy ochrony po jednym założeniu
Według ChPL obroży Foresto działanie przeciw nowym kleszczom zaczyna się w ciągu 2 dni od założenia. Kleszcze obecne na psie wcześniej mogą nie zginąć w ciągu 48 godzin i pozostać widoczne, dlatego usuwa się je przed założeniem obroży.
Najlepiej zakładać obrożę przed początkiem sezonu pcheł lub kleszczy. Zapina się ją tak, by między nią a szyją dało się wsunąć dwa palce, a nadmiar wystający ponad 2 cm za szlufkami odcina się. Pies nosi ją bez przerwy.
Dopasowanie obroży sprawdza się okresowo, zwłaszcza u szybko rosnących szczeniąt, a po upływie okresu działania obrożę zdejmuje się z psa.
Obroża jest wodoodporna, ale ChPL zaleca unikać długotrwałego, intensywnego moczenia i nadmiaru szamponu. W okresach nadmiernego, sezonowego zrzucania sierści skuteczność może chwilowo nieco spaść. Przy takim sezonowym linieniu obroża sama uzupełnia substancje na sierści, bez wymiany.
Inne obroże lecznicze mogą mieć inny czas działania i inne zasady dotyczące kąpieli, dlatego zakładanie i dopasowanie obroży leczniczej zaczyna się od przeczytania ulotki.
Pchły - dlaczego sam preparat na psie to za mało
Według ESCCAP na zwierzęciu żyją tylko dorosłe pchły. Jaja i stadia młodociane, czyli większość populacji w zarażonym domu, rozwijają się w otoczeniu, m.in. u podstawy dywanów i pod meblami. Samica pchły kociej, najczęstszej u psów i kotów w Europie, składa średnio 20 jaj dziennie.
W dobrych warunkach rozwój od jaja do dorosłej pchły trwa od 14 do 140 dni, a dorosła pchła może pozostać w kokonie 6 miesięcy lub dłużej. Przy wysokim ryzyku ESCCAP zaleca ochronę zwierząt przez cały rok i codzienne odkurzanie.
- Preparat stosuje się u wszystkich psów i kotów w domu jednocześnie, u każdego zwierzęcia produktem przeznaczonym dla jego gatunku.
- Przy masowej inwazji miejsca odpoczynku psa, dywany i sofy traktuje się odpowiednim środkiem owadobójczym i regularnie odkurza (ChPL Foresto).
- Przy niskim ryzyku ESCCAP zaleca regularne przeglądanie sierści, najlepiej grzebieniem do wyczesywania pcheł.
- Pchły mogą wracać z miejsc, o których łatwo zapomnieć. ESCCAP wymienia samochód i szopę, a także kontakt z zarażonymi zwierzętami poza domem.
Pchły przenoszą też tasiemca Dipylidium caninum, a związek pcheł z tasiemcem to jeden z powodów, by nie odkładać zabiegu. Rozpoznawanie inwazji i sprzątanie mieszkania po pchłach wymagają osobnego planu.
Do zapamiętania: przy pchłach leczy się wszystkie zwierzęta w domu naraz i porządkuje otoczenie, bo większość populacji pcheł żyje poza psem.
Kiedy do weterynarza po kleszczu lub po preparacie
Widocznego kleszcza usuwa się jak najszybciej po zauważeniu, by skrócić czas, w którym może przekazać patogeny. ESCCAP przestrzega przed używaniem oleju, alkoholu czy eteru, a do wyjmowania służą specjalne narzędzia. Bezpieczne wyjmowanie kleszcza opiera się na kilku prostych zasadach.
Kiedy do weterynarza: od razu, gdy po podaniu preparatu pojawi się drżenie mięśni, chwiejny chód albo drgawki, albo gdy kot polizał lub dotknął psa świeżo nakropionego preparatem z permetryną.
Bez zwłoki także wtedy, gdy w dniach lub tygodniach po kontakcie z kleszczami samopoczucie psa wyraźnie się zmienia, bo objawy chorób odkleszczowych, w tym babeszjozy u psa, mogą pojawić się z opóźnieniem, albo gdy zmiany skórne pod obrożą lub w miejscu nakropienia nie ustępują.
Przy objawach neurologicznych u psa z obrożą Foresto ChPL zaleca jej zdjęcie. Podejrzane działanie niepożądane warto zgłosić, według charakterystyk najlepiej za pośrednictwem lekarza weterynarii, do podmiotu odpowiedzialnego albo właściwego urzędu.
