Sześć etapów cyklu - od członu tasiemca do pchły i z powrotem
Dipylidium caninum to tasiemiec psów i kotów, pospolity w całej Europie. Do rozwoju potrzebuje żywiciela pośredniego, którym jest pchła albo wszoł psi. Według CDC psy, koty i ludzie zarażają się, połykając zarażoną pchłę, często podczas wylizywania sierści.
- Dojrzałe człony tasiemca wydostają się z kałem albo same wypełzają z odbytu.
- W otoczeniu człony rozpadają się i uwalniają pakiety jaj.
- Larwy pcheł, które żywią się resztkami organicznymi w otoczeniu, zjadają jaja tasiemca.
- W ciele pchły rozwija się larwa tasiemca, czyli cysticerkoid, i pozostaje w niej, gdy pchła dorasta.
- Pies połyka dorosłą pchłę z cysticerkoidem, często podczas wylizywania lub wygryzania sierści.
- W jelicie cienkim psa z larwy rozwija się dorosły tasiemiec.
Połykanie pcheł wiąże się z codzienną pielęgnacją sierści. ESCCAP podaje, że większość pcheł przeżywa na zwierzęciu około jednego do trzech tygodni, bo zwierzę usuwa je, wylizując i wygryzając sierść.
Okres od zakażenia do wydalania członów wynosi według ESCCAP około trzech tygodni, a CDC podaje, że dorosły tasiemiec rozwija się po około miesiącu. Dopóki w domu są pchły, pies może zarażać się ponownie, nawet jeśli niedawno był odrobaczony.
Dlatego walkę z tasiemcem zaczyna się od pcheł: od ich wykrycia na psie po usuwanie pcheł z sierści i z mieszkania.
W skrócie: do zakażenia psa tasiemcem Dipylidium caninum potrzebny jest owad, pchła lub wszoł, w którym rozwija się larwa tasiemca. Odrobaczenie bez zwalczenia pcheł nie przerywa więc cyklu.
Objawy tasiemca od pcheł u psa
Zakażenie zwykle przebiega bez wyraźnych objawów. CDC i ESCCAP podkreślają, że większość zakażonych psów nie wygląda na chore. Najbardziej widocznym sygnałem są człony tasiemca:
- świeże człony są białe, mają około 1 cm długości i mogą się poruszać, przez co łatwo je pomylić z larwami much,
- zaschnięte przypominają ziarna ryżu: są twarde, żółtawe i mają około 2 mm,
- można je znaleźć w świeżym kale, w sierści wokół odbytu, a także na podłodze, meblach i w miejscu, w którym pies śpi.
Wypełzające człony drażnią okolicę odbytu. Pies może być niespokojny i saneczkować, czyli przesuwać się na pośladkach po podłodze. Saneczkowanie ma też inne przyczyny, a ocieranie się psa pupą o podłogę i jego możliwe powody to temat osobnego poradnika.
Przy masowym zarażeniu tasiemce mogą doprowadzić do niedrożności jelita cienkiego, a u młodych zwierząt powodować brak apetytu lub biegunkę.
Kiedy do weterynarza: gdy w kale, na sierści albo w miejscu, w którym pies śpi, widać białe człony lub zaschnięte „ziarenka ryżu”, gdy pies często saneczkuje albo gdy szczenię traci apetyt lub ma biegunkę. Wizyty wymaga też brak poprawy po leczeniu.
Jak lekarz potwierdza zakażenie i jak się je leczy
ESCCAP ocenia zwykłe badanie kału metodą flotacji jako bardzo niepewne w wykrywaniu tego tasiemca. Znacznie większą czułość ma test wykrywający w kale antygen Dipylidium caninum.
Pomocne są obserwacje właściciela. Człon zebrany z sierści lub z kału można zabrać na wizytę, bo człony Dipylidium różnią się budową od członów innych tasiemców.
Leczenie polega na podaniu leku działającego na tasiemce. ESCCAP i CDC wymieniają prazykwantel, a konkretny preparat i dawkę dobiera lekarz. ESCCAP odnotowuje pojedyncze doniesienia o oporności tego tasiemca na leki, dlatego brak poprawy wymaga ponownej konsultacji.
Sam lek nie rozwiązuje problemu, jeśli pies nadal ma pchły. Przy stwierdzonej inwazji pcheł lub wszołów ESCCAP zaleca jednorazowe odrobaczenie przeciw tasiemcom, a kontrola zakażenia wymaga równoczesnego zwalczania tych owadów.
Gdy indywidualnego ryzyka nie da się ocenić, ESCCAP zaleca odrobaczanie przeciw tasiemcom co najmniej 4 razy w roku. Plan dla konkretnego psa ustala lekarz.
Jak przerwać koło pchła - tasiemiec
CDC wskazuje zwalczanie pcheł jako najskuteczniejszy sposób zapobiegania zakażeniu Dipylidium u zwierząt i ludzi. W praktyce oznacza to:
- stosowanie preparatu przeciw pchłom u wszystkich psów i kotów w domu, zgodnie z ulotką,
- odkurzanie i sprzątanie miejsc, w których rozwijają się jaja i larwy pcheł,
- regularne przeczesywanie sierści grzebieniem do pcheł, które pozwala wcześnie zauważyć nawrót,
- szybkie sprzątanie odchodów psa, aby człony tasiemca nie rozpadały się w otoczeniu,
- zwrócenie uwagi także na wszoły, bo one również przenoszą tego tasiemca.
Zależność działa także w drugą stronę. Według ESCCAP zakażenie tasiemcem Dipylidium caninum silnie wskazuje na obecne albo niedawne zapchlenie, nawet jeśli pcheł nie widać. Psa z członami tasiemca warto więc dokładnie wyczesać, a to, co zostanie na grzebieniu, obejrzeć na wilgotnym białym papierze.
Do ochrony przed pchłami służą krople, tabletki i obroże, a przegląd środków przeciw pchłom dla psa porządkuje ich rodzaje. Kot w tym samym domu też może mieć Dipylidium caninum, a preparatów przeznaczonych dla psów nie stosuje się u kota bez zgody lekarza.
Czy tasiemiec od pcheł zagraża domownikom
Dipylidium caninum może zarazić człowieka, ale zdarza się to rzadko. Do zakażenia dochodzi po połknięciu zarażonej pchły. CDC zauważa, że najczęściej zarażają się dzieci, prawdopodobnie z powodu bliskiego kontaktu ze zwierzętami, które mają pchły.
U większości zakażonych osób, podobnie jak u psów, nie ma objawów, a zakażenie najczęściej zauważa się po członach w kale. U małych dzieci człony bywają widoczne na pieluszce, a także na podłodze czy meblach.
CDC zaleca sprzątanie odchodów zwierząt, pilnowanie, by dzieci nie bawiły się w zabrudzonych miejscach, i mycie rąk po kontakcie z psem oraz po zabawie na dworze.
Gdy człony pojawią się w kale dziecka lub dorosłego, potrzebna jest wizyta u lekarza. Leków przeznaczonych dla psa nie podaje się ludziom.
