Dlaczego kleszcza usuwa się od razu po znalezieniu
Kleszcz przenosi drobnoustroje głównie ze śliną, w trakcie żerowania. Dlatego wytyczne ESCCAP zalecają usuwanie widocznych kleszczy jak najszybciej po ich wykryciu. Każda godzina mniej na skórze psa to krótszy czas, w którym pasożyt może go zarazić.
Dla części chorób ESCCAP podaje orientacyjny czas żerowania potrzebny do przeniesienia zakażenia:
- Babesia canis - samice kleszczy zwykle muszą żerować 24-48 godzin, zanim pierwotniaki pojawią się w ich ślinie, a samce mogą przenosić je szybciej,
- Anaplasma phagocytophilum - zwykle potrzeba 24-48 godzin żerowania,
- bakterie boreliozy - kleszcz musi być przyczepiony co najmniej 16-24 godziny,
- wirus kleszczowego zapalenia mózgu - ESCCAP zalicza go do patogenów przenoszonych od razu lub bardzo szybko.
Z tych liczb nie wynika, że kleszcz usunięty przed upływem doby jest zawsze niegroźny. To wartości orientacyjne, a moment wkłucia trudno ustalić. Codzienne oglądanie psa, zalecane przez ESCCAP i CDC, pozwala znaleźć kleszcza wcześniej.
Samo usunięcie kleszcza nie chroni przed kolejnymi. Ryzyko zmniejszają preparaty przeciwkleszczowe stosowane zgodnie z ulotką, a ich rodzaje opisuje przewodnik po tabletkach, kroplach i obrożach przeciw kleszczom.
Gdzie szukać kleszczy na ciele psa
Kleszcz może wkłuć się w dowolnym miejscu, ale według ESCCAP najczęściej wybiera okolice o cienkiej skórze i rzadszej sierści. CDC zaleca codzienną kontrolę psa i wymienia miejsca, w których kleszcze łatwo się ukrywają.
Przy oglądaniu warto zwrócić szczególną uwagę na:
- uszy - małżowiny i okolice wokół nich,
- okolice powiek i pyska,
- skórę pod obrożą,
- pachy i okolice pod przednimi łapami,
- przestrzenie między palcami,
- pachwiny i okolice między tylnymi łapami,
- okolice ogona i odbytu.
U psów o długiej i ciemnej sierści kleszcza łatwo przeoczyć, na co zwraca uwagę CDC. Trudniej też znaleźć larwy i nimfy, które są znacznie mniejsze od dorosłych samic. Napita krwią samica może mieć około 1 cm długości i przypominać małą fasolkę.
Pomaga rozgarnianie sierści palcami pod włos i oglądanie skóry przy dobrym świetle. Wyczuwalny pod palcami drobny guzek warto obejrzeć z bliska, zanim uzna się go za brodawkę lub strupek.
Jak usunąć kleszcza u psa krok po kroku
Instrukcja opiera się na zaleceniach CDC. ESCCAP dopuszcza także specjalne narzędzia do usuwania kleszczy, których jest wiele rodzajów. Przy haczyku, pętelce czy karcie do kleszczy postępuje się zgodnie z instrukcją producenta.
- Rozchylić sierść tak, aby dobrze widzieć miejsce wkłucia. Przy niespokojnym psie przyda się druga osoba, która go przytrzyma i uspokoi.
- Chwycić kleszcza czystą pęsetą o cienkich końcówkach jak najbliżej skóry. Nie ściskać odwłoka, czyli napitej krwią części ciała kleszcza.
- Wyciągnąć kleszcza prosto od skóry równym, stałym ruchem. Nie wykręcać i nie szarpać, bo części aparatu gębowego mogą się wtedy oderwać i zostać w skórze.
- Obejrzeć kleszcza i miejsce wkłucia. Jeśli w skórze został fragment aparatu gębowego, można spróbować usunąć go pęsetą, a gdy nie wychodzi łatwo, zostawić go w spokoju.
- Unieszkodliwić kleszcza: zamknąć go w szczelnym pojemniku, owinąć ciasno taśmą klejącą, spłukać w toalecie albo włożyć do alkoholu. Nie zgniatać go palcami.
- Umyć miejsce ukąszenia i ręce, na przykład wodą z mydłem.
- Przejrzeć całego psa, bo kleszczy może być więcej.
- Zapisać datę usunięcia kleszcza i miejsce, w którym pies prawdopodobnie go złapał.
Usuniętego kleszcza nie wyrzuca się żywego do kosza ani na trawnik. ESCCAP podkreśla, że trzeba go unieszkodliwić tak, aby nie mógł przejść na innego żywiciela. Notatka z datą przyda się, jeśli pies zachoruje, bo wywiad o niedawnym kontakcie z kleszczem ułatwia lekarzowi rozpoznanie.
Pęsetę albo narzędzie do kleszczy łatwiej znaleźć w pośpiechu, gdy leży zawsze w tym samym miejscu, na przykład w domowej apteczce dla psa.
Czego nie robić przy usuwaniu kleszcza
Popularne domowe sposoby mają sprawić, że kleszcz sam puści skórę. Wytyczne ich nie popierają. ESCCAP wprost wskazuje, że do usuwania kleszczy nie należy używać oleju, alkoholu ani eteru, a CDC odradza smarowanie kleszcza wazeliną lub lakierem do paznokci i używanie ciepła.
CDC wyjaśnia, że takie metody mogą podrażnić kleszcza i sprawić, że wtłoczy on do skóry zakażoną treść. Zakaz dotyczy zakraplania samego kleszcza przed usunięciem, a nie mycia skóry po zabiegu.
Błędy, których lepiej unikać:
- przypalanie kleszcza zapałką, zapalniczką lub innym źródłem ciepła,
- zakraplanie go olejem, spirytusem, eterem, wazeliną albo lakierem,
- wykręcanie pęsety i gwałtowne szarpanie,
- ściskanie odwłoka palcami,
- zgniatanie usuniętego kleszcza palcami,
- uporczywe wydłubywanie resztek aparatu gębowego, które nie wychodzą łatwo.
Po wkłuciu może pozostać zaczerwienienie albo mały, zapalny guzek. ESCCAP opisuje takie miejscowe odczyny, a także ryzyko zakażenia rany lub powstania niewielkiego ropnia, gdy kleszcza wyrwano na siłę i w skórze został aparat gębowy.
Co obserwować w kolejnych tygodniach
CDC zaleca uważne obserwowanie zachowania i apetytu psa po ukąszeniu, bo objawy chorób odkleszczowych mogą pojawić się po 7-21 dniach albo później. W tym czasie warto zwracać uwagę także na chód psa, kolor jego dziąseł i moczu oraz chęć do zabawy.
Tabela zbiera choroby odkleszczowe psów, które według wytycznych ESCCAP występują w Europie Środkowej, wraz z okresem wylęgania i objawami, które powinny zaniepokoić.
| Choroba | Kleszcz przenoszący | Kiedy mogą wystąpić objawy | Objawy do obserwacji |
|---|---|---|---|
| Babeszjoza (Babesia canis) | kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) | okres wylęgania 1-3 tygodnie | gorączka, apatia, brak apetytu, żółtaczka, wymioty, czerwony lub ciemny mocz |
| Anaplazmoza (Anaplasma phagocytophilum) | kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) | okres wylęgania 1-2 tygodnie | nagła apatia, brak apetytu, gorączka, kulawizna, blade dziąsła, drobne wybroczyny, krwawienie z nosa |
| Borelioza (Borrelia burgdorferi) | kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) | zakażenie uogólnione rozwija się czasem nawet do 4 tygodni po ukłuciu | u większości psów brak objawów; możliwe gorączka, kulawizna, bolesność mięśni, apatia |
| Kleszczowe zapalenie mózgu | kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) | wytyczne nie podają okresu wylęgania; postać ostra trwa 1-3 tygodnie | gorączka, apatia, osłabienie, brak apetytu, objawy neurologiczne, np. drgawki lub niedowłady |
Objawy chorób odkleszczowych bywają niecharakterystyczne i mogą się nakładać, a jeden pies może być zakażony kilkoma patogenami naraz. Rozpoznanie wymaga badania i testów laboratoryjnych, bo sam wygląd psa nie wystarcza.
Szczególnej czujności wymaga babeszjoza. ESCCAP opisuje jej przebieg u psów jako umiarkowany do ciężkiego, a nieleczona może prowadzić do niewydolności nerek. Sygnały, przy których nie można zwlekać, zebrano w tekście o objawach babeszjozy wymagających pilnej wizyty.
Kiedy do weterynarza: natychmiast, jeśli w ciągu kilku tygodni od ukąszenia pies ma gorączkę, jest apatyczny albo osłabiony, przestaje jeść, ma blade albo żółte dziąsła, oddaje ciemny lub czerwonawy mocz, kuleje albo ma drgawki czy inne objawy neurologiczne.
Wizyty wymaga też miejsce wkłucia, które puchnie, ropieje albo się nie goi, oraz kleszcz, którego nie udaje się usunąć.
Co dalej z ochroną psa po znalezieniu kleszcza
Znaleziony kleszcz to sygnał, że pies ma kontakt z miejscami, w których żyją kleszcze. ESCCAP zaleca, aby po stwierdzeniu inwazji kleszczy wprowadzić ochronę przeciwkleszczową na pozostałą część sezonu, u tego psa i u zwierząt, które z nim przebywają.
Wytyczne zauważają też, że nawet dokładne oglądanie nie wykrywa wszystkich kleszczy, zwłaszcza larw, nimf i dorosłych osobników, które nie zdążyły się jeszcze napić krwi. Dlatego po usunięciu kleszcza lekarz może zalecić preparat zabijający kleszcze.
U psa, który już dostaje taki preparat, ESCCAP przypomina o regularnych oględzinach, zwłaszcza pod koniec okresu ochrony, bo czas działania środka może być różny dla różnych gatunków kleszczy.
Sytuację, w której kleszcz na psie pojawia się po tabletce, warto omówić z lekarzem, zanim zmieni się preparat.
Długość ochrony zależy od tego, kiedy kleszcze są aktywne w danym regionie. W Polsce kleszcz łąkowy bywa aktywny także w łagodne zimy, a kalendarz aktywności kleszczy w ciągu roku pomaga zaplanować ochronę razem z lekarzem.
W skrócie: kleszcza usuwa się jak najszybciej, pęsetą tuż przy skórze, równym ruchem i bez domowych środków. Potem przez kilka tygodni obserwuje się psa, a datę ukąszenia warto zapisać.
