Czym jest babeszjoza i jak pies się nią zaraża
Babeszjozę, nazywaną też piroplazmozą, wywołują pierwotniaki z rodzaju Babesia, które atakują wyłącznie czerwone krwinki. Według wytycznych ESCCAP w Europie Środkowej i Wschodniej ogniskowo występuje Babesia canis, przenoszona przez kleszcza łąkowego (Dermacentor reticulatus).
Pierwotniaki namnażają się w krwinkach i doprowadzają do ich rozpadu. Stąd biorą się najważniejsze zmiany: niedokrwistość, żółtaczka i mocz zabarwiony barwnikiem krwi.
Do zakażenia dochodzi podczas żerowania kleszcza. ESCCAP podaje, że samice zwykle potrzebują 24-48 godzin ssania krwi, zanim pierwotniaki trafią do ich śliny, ale samce mogą przenosić je szybciej. Dlatego tak ważne są codzienne oględziny psa i szybkie i prawidłowe wyciągnięcie kleszcza.
Kleszcz łąkowy żyje w Polsce w dwóch populacjach, wschodniej i zachodniej, rozdzielonych pasem w środkowej części kraju, który ten gatunek stopniowo zasiedla. Babeszjoza jest częsta w Polsce środkowej i wschodniej: w 2018 roku w niektórych lecznicach chorowało do 250 na 1000 psów pod ich opieką.
Objawy babeszjozy u psa
Okres wylęgania ostrej postaci wynosi według ESCCAP od 1 do 3 tygodni. Objawy mogą więc wystąpić, gdy po kleszczu nie ma już śladu albo gdy nikt go nie zauważył. Przebieg bywa umiarkowany lub ciężki, zależnie od wieku i odporności psa.
Wytyczne ESCCAP i przegląd badań nad babeszjozą psów w Europie wymieniają m.in.:
- gorączkę, umiarkowaną lub wysoką,
- apatię i osłabienie,
- brak apetytu,
- blade błony śluzowe, widoczne np. na dziąsłach,
- żółte zabarwienie dziąseł, spojówek lub skóry,
- wymioty,
- czerwony, rdzawy lub bardzo ciemny mocz.
W polskim badaniu 30 psów, u których babeszjozę rozpoznano jesienią i zimą, gorączkę powyżej 39,0°C miało 73,3 procent zwierząt, a ciemny mocz 53,3 procent. Ciemnego moczu nie widać więc u każdego chorego psa i jego brak nie wyklucza choroby.
W badaniach krwi tych psów małopłytkowość stwierdzono u 80 procent, a niedokrwistość u 56,7 procent.
Oprócz postaci ostrej ESCCAP opisuje postać przewlekłą. Może ona dawać umiarkowane osowienie, nawracającą gorączkę, niedokrwistość oraz zapalenie mięśni i stawów, dlatego psa z takimi objawami, który miał kontakt z kleszczami, także trzeba zbadać.
| Objaw lub wynik badania | Co może oznaczać |
|---|---|
| Blade dziąsła, osłabienie, apatia | niedokrwistość hemolityczna, czyli rozpad czerwonych krwinek zaatakowanych przez pierwotniaki |
| Czerwony, rdzawy lub ciemny mocz | hemoglobinuria, czyli barwnik krwi przechodzący do moczu |
| Żółte dziąsła, spojówki lub skóra | żółtaczka towarzysząca rozpadowi krwinek |
| Wybroczyny, krwawienia | małopłytkowość, a w postaciach nietypowych zaburzenia krzepnięcia (DIC) |
| Nagłe pogorszenie, zapaść | wstrząs i niewydolność narządów, w tym nerek |
Dlaczego przy podejrzeniu babeszjozy nie można czekać
Przegląd badań z 2016 roku opisuje przebieg zakażeń Babesia od postaci bezobjawowej po niewydolność wielu narządów z ryzykiem śmierci. Zakażenie Babesia canis ma charakter ostry, a w domu nie da się przewidzieć, jak rozwinie się choroba u konkretnego psa.
Według ESCCAP nieleczona babeszjoza może prowadzić do nawrotów, wstrząsu, żółtaczki i ciężkiej, nawet śmiertelnej niewydolności nerek. Przegląd z 2016 roku wymienia też choroby nerek, zaburzenia krzepnięcia i zaburzenia oddechowe.
Natychmiast do lekarza weterynarii: gdy pies, który w ostatnich tygodniach mógł mieć kontakt z kleszczami, ma gorączkę, jest apatyczny albo osłabiony, przestaje jeść, ma blade albo żółte dziąsła, wymiotuje albo oddaje czerwony lub ciemny mocz. Wystarczy jeden z tych objawów.
Nie czeka się do rana ani na kolejne objawy. W nocy i w dzień wolny pies jedzie do lecznicy całodobowej, a przed wizytą nie dostaje żadnych leków na własną rękę.
Przy telefonie do lecznicy warto od razu powiedzieć o kleszczu, nawet jeśli został usunięty kilka tygodni wcześniej, i podać datę, jeśli jest znana. Informacja o niedawnym kontakcie z kleszczami ułatwia lekarzowi ocenę objawów.
Jak lekarz rozpoznaje i leczy babeszjozę
Ostrą babeszjozę można potwierdzić szybko, oglądając pod mikroskopem cienki rozmaz krwi. ESCCAP zaznacza, że w przypadku Babesia canis krew z naczyń włosowatych małżowiny usznej lub końca ogona może zawierać więcej zarażonych krwinek.
Coraz częściej wykonuje się też badania PCR, czulsze od rozmazu, zwłaszcza przy zakażeniach przewlekłych. Badanie przeciwciał nie nadaje się do rozpoznania ostrej choroby, bo przeciwciała da się wykryć dopiero od dwóch tygodni po pierwszym zakażeniu.
Leczenie rozpoczyna się natychmiast po potwierdzeniu rozpoznania. Obejmuje lek przeciwpierwotniaczy i leczenie wspomagające, które według ESCCAP może wymagać przetoczenia krwi i nawadniania. Dobór leku i dawki należy wyłącznie do lekarza.
Przebycie choroby nie chroni przed kolejną. ESCCAP podaje, że psy leczone w rejonach, gdzie babeszjoza występuje stale, nie wytwarzają odporności chroniącej przed ponownym zachorowaniem.
Jak zmniejszyć ryzyko babeszjozy
Wytyczne ESCCAP podkreślają, że u psów mieszkających w rejonach występowania choroby lub podróżujących przez nie ryzyko zakażenia można wyraźnie zmniejszyć skuteczną ochroną przed kleszczami. Przy wyborze jej sposobu pomaga rozmowa z lekarzem i zestawienie preparatów chroniących psa przed kleszczami.
Ochrona nie kończy się wraz z latem. W Polsce środkowej i wschodniej przypadki babeszjozy notowano we wszystkich miesiącach, także zimą. W badaniu z województwa warmińsko-mazurskiego 24 z 30 psów chorych jesienią i zimą nie miało żadnej ochrony przeciwkleszczowej.
Okresy największego ryzyka w ciągu roku i zimową aktywność kleszcza łąkowego warto brać pod uwagę, planując z lekarzem przerwy w stosowaniu preparatu albo ich brak.
Codzienne oglądanie sierści i skóry, zwłaszcza uszu, pyska i przestrzeni między palcami, łatwo połączyć ze zwykłą regularną kontrolą uszu, łap i oczu psa. Przy okazji widać też kolor dziąseł i spojówek, który zmienia się przy babeszjozie.
W niektórych krajach Europy dostępna jest szczepionka, która może chronić przed ciężkim przebiegiem choroby, ale nie przed samym zakażeniem. Nie zastępuje ona ochrony przed kleszczami, a o jej zasadności decyduje lekarz.
