Co dzieje się w organizmie psa po połknięciu tabletki
Tabletki do żucia przeciw kleszczom i pchłom zawierają substancje z grupy izoksazolin. Amerykańska Agencja Żywności i Leków (FDA) wymienia wśród nich m.in. fluralaner (Bravecto), afoksolaner (NexGard), sarolaner (Simparica) i lotilaner (Credelio).
Izoksazoliny działają na kanały chlorkowe w układzie nerwowym stawonogów, co prowadzi do niekontrolowanego pobudzenia i śmierci pasożyta. Według ChPL NexGard wybiórczość działania może wynikać z innej wrażliwości receptorów owadów i roztoczy niż receptorów ssaków.
Substancja szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. Afoksolaner osiąga najwyższe stężenie w osoczu po 2-4 godzinach, a lotilaner w ciągu 2 godzin, przy czym posiłek zwiększa jego wchłanianie. W ChPL Credelio długi okres półtrwania, około 4 tygodni, zapewnia skuteczne stężenie przez cały odstęp między dawkami.
Część tabletek ma w ChPL także inne wskazania. Bravecto, NexGard i Credelio stosuje się m.in. w leczeniu nużycy wywołanej przez Demodex canis i świerzbu wywołanego przez Sarcoptes scabiei. Leczenie tych chorób prowadzi lekarz weterynarii, który ustala też schemat podawania.
Tabletka to jedna z trzech głównych form ochrony obok kropli i obroży, a porównanie tabletek, kropli i obroży pomaga ocenić, która z nich pasuje do psa i domu.
Jak długo chroni tabletka na kleszcze według ChPL
Czas ochrony zależy od substancji, a czasem także od gatunku kleszcza. Tabela zestawia dane z charakterystyk trzech produktów. Gramaturę tabletki dobiera się do masy ciała psa według ulotki albo zalecenia lekarza weterynarii.
| Substancja (produkt) | Kleszcze | Pchły | Działanie na kleszcza | Sposób podania |
|---|---|---|---|---|
| fluralaner (Bravecto) | 12 tygodni (kleszcz pospolity, kleszcz łąkowy), 8 tygodni (kleszcz brunatny psi) | 12 tygodni | w ciągu 12 godzin od przyczepienia (kleszcz pospolity) i 48 godzin (kleszcz łąkowy) | w porze karmienia, bez dzielenia tabletki, kolejna dawka nie wcześniej niż po 8 tygodniach |
| afoksolaner (NexGard) | 1 miesiąc | co najmniej 5 tygodni | zabija kleszcze w ciągu 48 godzin | bezpośrednio albo z karmą, bez dzielenia, co miesiąc w sezonie |
| lotilaner (Credelio) | 1 miesiąc | 1 miesiąc | w ciągu 48 godzin od przyczepienia, kleszcze pospolite obecne przed podaniem giną w ciągu 8 godzin | z posiłkiem lub po nim, co miesiąc |
Różnice widać nawet w obrębie jednego produktu. Fluralaner chroni przed kleszczem brunatnym psim (Rhipicephalus sanguineus) krócej niż przed kleszczem pospolitym, dlatego przy wyjazdach w rejony, gdzie ten gatunek występuje, termin kolejnej tabletki warto ustalić z lekarzem.
Charakterystyki przypominają też, że niepotrzebne lub niezgodne z ulotką stosowanie leków przeciwpasożytniczych zwiększa presję na rozwój oporności. Decyzja o podaniu powinna opierać się na potwierdzeniu pasożyta albo realnym ryzyku zarażenia, wynikającym z miejsca życia i trybu życia psa.
Dlaczego kleszcz musi się przyczepić i co to znaczy dla chorób
Charakterystyki wszystkich trzech produktów podają tę samą zasadę: pchły i kleszcze muszą przyczepić się do psa i zacząć żerować, by zetknąć się z substancją czynną. Tabletka nie sprawia więc, że kleszcz omija psa.
Z tego powodu ryzyka przeniesienia chorób odkleszczowych nie da się całkowicie wykluczyć. ChPL Credelio dodaje, że działanie na kleszcza łąkowego może trwać do 48 godzin, więc przeniesienia babeszjozy w tym czasie nie można wykluczyć.
Jednocześnie wszystkie trzy produkty mają w ChPL wskazanie do zmniejszania ryzyka zarażenia pierwotniakiem Babesia canis przenoszonym przez kleszcza łąkowego: fluralaner do 12 tygodni, afoksolaner przez 28 dni, lotilaner przez miesiąc. Efekt jest pośredni, bo wynika z zabijania kleszcza.
Podobnie działa ochrona przed tasiemcem Dipylidium caninum, którego przenoszą pchły. Fluralaner ma wskazanie do zmniejszania tego ryzyka do 12 tygodni, a afoksolaner przez 30 dni.
Obie substancje zabijają pchły, zanim dojdzie do zarażenia. To praktyczny przykład tego, że pchły i tasiemiec u psa są ze sobą powiązane.
Widok kleszcza na psie kilka godzin po spacerze nie musi więc oznaczać, że preparat zawiódł. To, co oznacza kleszcz widoczny na psie po podaniu tabletki, zależy głównie od tego, jak długo kleszcz jest przyczepiony i ile czasu minęło od podania tabletki.
W skrócie: tabletka nie zapobiega wejściu kleszcza na psa, tylko zabija go po przyczepieniu, w czasie podanym w ChPL. Po spacerach nadal warto oglądać sierść, a w kolejnych tygodniach zwracać uwagę na objawy babeszjozy.
Jak podać tabletkę na kleszcze, żeby zadziałała
- Zważyć psa możliwie dokładnie. Zbyt niska dawka, np. tabletka z przedziału dla lżejszego psa, może być nieskuteczna i sprzyjać oporności pasożytów.
- Dobrać gramaturę do przedziału masy ciała z ulotki. Tabletek Bravecto i NexGard nie łamie się ani nie dzieli.
- Podać zgodnie z ulotką: Bravecto w porze karmienia, Credelio z posiłkiem lub po nim, NexGard bezpośrednio albo z karmą, jeśli pies nie zje tabletki sam.
- Obserwować psa, by upewnić się, że połknął tabletkę, o co prosi ChPL Bravecto.
- Zapisać datę podania i termin kolejnej dawki według odstępu z ulotki.
- Umyć ręce wodą z mydłem, bo ChPL Bravecto odnotowuje reakcje nadwrażliwości u ludzi. Pozostałe tabletki zostają w blistrze i w pudełku, poza zasięgiem dzieci.
Tabletki są smakowe i według charakterystyk większość psów przyjmuje je chętnie, ale to produkt leczniczy, a nie przysmak. Pudełko najlepiej trzymać tam, gdzie leży domowa apteczka psa, tak by nie sięgnął po nie ani pies, ani dziecko.
Inne zwierzęta w domu mogą być źródłem ponownej inwazji pcheł i kleszczy, dlatego ChPL zalecają zabezpieczenie także ich, każdego preparatem właściwym dla gatunku. Kot dostaje produkt zarejestrowany dla kotów, a nie tabletkę dla psa.
Komunikat FDA o objawach neurologicznych
FDA w materiale dla właścicieli i lekarzy weterynarii, aktualnym na sierpień 2023 roku, informuje, że produkty z izoksazolinami wiązano z neurologicznymi działaniami niepożądanymi u niektórych psów i kotów: drżeniem mięśni, ataksją, czyli zaburzeniem koordynacji ruchów, oraz drgawkami.
Według FDA drgawki mogą wystąpić także u zwierząt, które wcześniej ich nie miały. Agencja jednocześnie uznaje produkty z tej grupy za bezpieczne i skuteczne dla psów i kotów, a informację przekazuje po to, by właściciele i lekarze mogli ją uwzględnić przy wyborze preparatu.
Charakterystyki Bravecto, NexGard i Credelio opisują te objawy jako bardzo rzadkie, czyli występujące u mniej niż 1 na 10 000 leczonych psów. ChPL Bravecto zaleca ostrożność u psów z padaczką, a FDA radzi, by przed wyborem preparatu omówić z lekarzem historię zdrowia zwierzęcia.
Częstsze są dolegliwości trawienne. ChPL Bravecto podaje, że u 1 do 10 na 100 leczonych psów mogą wystąpić łagodne i przemijające objawy, takie jak brak apetytu, ślinienie, biegunka lub wymioty.
Kiedy do weterynarza: natychmiast, gdy po tabletce pojawią się drgawki, drżenie mięśni albo chwiejny chód. Pilnie także przy krwistej biegunce, uporczywych wymiotach albo wyraźnej apatii i braku apetytu. Działania niepożądane zgłasza się, najlepiej przez lekarza, podmiotowi odpowiedzialnemu lub właściwemu urzędowi.
Kiedy o podaniu tabletki decyduje lekarz weterynarii
- Szczenięta. Bravecto nie stosuje się u szczeniąt młodszych niż 8 tygodni lub lżejszych niż 2 kg. Przy NexGard (poniżej 8 tygodni lub 2 kg) i Credelio (poniżej 8 tygodni lub 1,3 kg) decyzję podejmuje lekarz po ocenie korzyści i ryzyka.
- Ciąża i laktacja. ChPL Bravecto i NexGard dopuszczają stosowanie u suk ciężarnych i karmiących, a dla Credelio bezpieczeństwa w tym okresie nie ustalono, więc decyduje lekarz. U psów reproduktorów NexGard stosuje się po ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza.
- Padaczka. ChPL Bravecto zaleca ostrożność u psów, u których padaczka występowała już wcześniej.
- Inne leki. Fluralaner silnie wiąże się z białkami osocza i może konkurować z innymi lekami o tej właściwości, np. niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi, choć w badaniu laboratoryjnym nie zmniejszało to wiązania karprofenu ani warfaryny. Listę leków psa warto pokazać lekarzowi.
Tabletka nie zostawia preparatu na sierści, więc nie dotyczy jej ryzyko zlizania substancji przez kota z futra psa. W domu z kotem ma to znaczenie, bo permetryna w kroplach dla psa jest dla kotów groźna.
