Co oznacza saneczkowanie i jakie ma przyczyny
PDSA, brytyjska organizacja prowadząca lecznice dla zwierząt, opisuje saneczkowanie jako siadanie i ciągnięcie pupy po ziemi. To sygnał, że coś w okolicy odbytu drażni psa, swędzi albo boli. Zamiast oduczać psa tego zachowania, szuka się jego przyczyny.
PDSA wymienia kilka możliwych przyczyn:
- coś przyklejonego do sierści pod ogonem, na przykład błoto, kał albo patyk,
- zatkane gruczoły okołoodbytowe,
- ropień gruczołu okołoodbytowego,
- robaki,
- swędząca skóra,
- inne choroby, na przykład przetoki okołoodbytowe albo guzek.
Zanim pies trafi do lekarza, PDSA radzi obejrzeć okolicę pod ogonem:
- Unieść ogon i sprawdzić, czy przy odbycie nie widać czegoś wyraźnie niepokojącego.
- Jeśli do sierści coś przywarło, spróbować delikatnie to zmyć.
- Gdy zabrudzenie nie schodzi łatwo, pies reaguje bólem albo widać obrzęk, skontaktować się z lekarzem.
Gdy przyczyną są robaki, leczenie dobiera lekarz. Przy okazji warto pamiętać o ochronie przed pchłami, bo pchły mogą przenosić tasiemca.
Okolicę pod ogonem ogląda się przy każdym domowym przeglądzie pielęgnacyjnym, razem z uszami, oczami i pazurami. Dzięki temu łatwiej zauważyć obrzęk, zabrudzenie albo zaczerwienienie, zanim pies zacznie saneczkować.
Gruczoły okołoodbytowe - jak działają
Gruczoły okołoodbytowe to dwa niewielkie woreczki po obu stronach odbytu. PDSA opisuje ich położenie jako odpowiadające godzinie czwartej i ósmej na tarczy zegara. Wytwarzają wydzielinę, którą pies znaczy teren. Według Merck jest jej niewiele, ale ma bardzo nieprzyjemny zapach.
Gruczoły zwykle opróżniają się same w czasie oddawania kału, bo stolec uciska je przy wypróżnianiu. Gdy ten mechanizm zawodzi, wydzielina zalega, a według podręcznika weterynaryjnego Merck zalegająca treść sprzyja namnażaniu bakterii, zakażeniu i stanowi zapalnemu.
Merck określa choroby gruczołów okołoodbytowych jako najczęstszą chorobę okolicy odbytu u psów. Obejmują zatkanie, zakażenie, ropień, a czasem także nowotwór.
U psa bez objawów gruczołów nie trzeba opróżniać profilaktycznie. Na pytanie o rutynowe opróżnianie PDSA odpowiada, że nie jest ono potrzebne, dopóki nie pojawi się problem.
Dlaczego gruczoły się zatykają i które psy chorują częściej
PDSA wymienia trzy najważniejsze powody zatkania: zbyt miękki stolec, który nie uciska gruczołów wystarczająco mocno, nadwagę i zbyt wąskie ujścia gruczołów. U psów z nadwagą mięśnie wokół odbytu są słabsze, co według PDSA i Merck utrudnia opróżnianie.
Zatkanie bywa jednorazowe, ale nawraca częściej u psów z wąskimi ujściami, przewlekłą biegunką albo alergiczną chorobą skóry. W takich przypadkach leczy się także chorobę, która stoi w tle, a dietę przy chorobach jelit lub skóry ustala lekarz.
Merck podaje, że predyspozycje mają psy małych ras, a psy ras dużych i olbrzymich chorują rzadko. Podobny obraz wyłania się z badania Royal Veterinary College w ramach programu VetCompass, opublikowanego w 2021 roku w czasopiśmie „Veterinary Record”.
Badanie objęło 104 212 psów, które w 2013 roku były pod opieką 110 brytyjskich lecznic pierwszego kontaktu. W ciągu roku problemy z gruczołami okołoodbytowymi stwierdzono u 4,40 procent z nich. Autorzy uznali te choroby za częste, a mimo to słabo zbadane.
Wyższe ryzyko niż mieszańce miały między innymi cavalier king charles spaniele, king charles spaniele, cockapoo, shih tzu, bichony frise i cocker spaniele.
Niższe ryzyko miały między innymi labradory, owczarki niemieckie i boksery. Psy o krótkiej czaszce miały około 2,6 raza większą szansę na takie problemy niż psy o długiej czaszce.
Zatkanie, zakażenie, ropień - jak je rozpoznać
Według PDSA nieleczone zatkanie łatwo prowadzi do zakażenia i ropnia. Objawy poszczególnych stanów częściowo się pokrywają, dlatego rozróżnienie należy do lekarza, który bada okolicę odbytu, zwykle także przez odbyt.
| Stan | Typowe objawy | Co robi lekarz |
|---|---|---|
| Zatkanie | Saneczkowanie, wylizywanie i podgryzanie okolicy odbytu lub dolnej części grzbietu, ból przy oddawaniu kału, parcie, nagłe siadanie, oglądanie się na tył ciała | Bada i ręcznie opróżnia gruczoły; przy twardej, zaschniętej treści może podać do woreczka środek rozmiękczający |
| Zakażenie | Silny ból i przebarwienie skóry wokół odbytu | Opróżnia gruczoły, w razie potrzeby przepisuje leki przeciwbólowe lub antybiotyk |
| Ropień | Silny ból, obrzęk i przebarwienie; ropień może przebić się przez skórę i utworzyć ranę | Leczy ropień, może zalecić ciepłe okłady |
| Nawracające zatkania | Objawy wracają mimo leczenia | Zaleca regularne kontrole i opróżnianie, płukanie gruczołów w sedacji lub znieczuleniu, w ostateczności ich usunięcie |
Rozpoznanie ułatwiają informacje od właściciela: od kiedy pies saneczkuje, czy ma biegunkę lub miękki stolec, czy liże okolicę odbytu i czy ostatnio przybrał na wadze.
Kiedy do weterynarza: wizyta jest potrzebna, jeśli wystąpi choćby jeden z tych sygnałów.
- Saneczkowanie się powtarza albo nie mija po delikatnym umyciu okolicy pod ogonem.
- Zabrudzenie nie schodzi łatwo albo pies reaguje bólem przy myciu.
- Przy odbycie widać obrzęk, zaczerwienienie lub przebarwienie skóry.
- Pojawiła się rana, wydzielina albo krew w okolicy odbytu - wtedy pilnie.
- Pies odczuwa ból przy oddawaniu kału, napina się albo nagle siada.
- Pies stale liże lub podgryza okolicę odbytu.
Dlaczego gruczołów nie opróżnia się w domu
Opróżnianie gruczołów okołoodbytowych to zabieg dla lekarza albo osoby, którą lekarz przeszkolił. PDSA wyraźnie odradza samodzielne próby bez instrukcji od lekarza, bo nieprawidłowe uciskanie może wywołać poważne problemy.
Zabieg poprzedza badanie, które pozwala ocenić, czy gruczoły są tylko przepełnione, czy już zakażone albo zmienione. Merck opisuje, że lekarz wyczuwa zatkane gruczoły jako twarde zgrubienia, a przy podejrzeniu zakażenia lub guza zleca dalsze badania.
Badanie pozwala też odróżnić problemy z gruczołami od przetok okołoodbytowych. Merck opisuje je jako przewlekłe, nieprzyjemnie pachnące rany wokół odbytu, najczęstsze u owczarków niemieckich. Dają podobne objawy: parcie, bolesne wypróżnianie, lizanie i podgryzanie okolicy odbytu. Leczy się je najpierw zachowawczo.
Domowe próby przy bolesnym, zakażonym gruczole albo przy ropniu mogą nasilić ból i pogorszyć stan psa. Dlatego w domu robi się tylko to, co wskazuje PDSA: ogląda okolicę pod ogonem i delikatnie myje sierść, gdy jest zabrudzona.
Gdy pies saneczkuje często - leczenie i zapobieganie nawrotom
Według PDSA ręczne opróżnienie gruczołów przez lekarza często rozwiązuje problem. Gdy gruczoły bolą albo są zakażone, dochodzą leki przeciwbólowe i czasem antybiotyk. Jeśli opróżnianie nie wystarcza, lekarz może zaproponować płukanie w sedacji lub w znieczuleniu ogólnym.
W brytyjskim badaniu VetCompass antybiotyki przepisano w około 20 procentach przypadków, a leki przeciwbólowe w około 12 procentach. Usunięcie gruczołów wykonano u mniej niż 1 procenta psów z tym rozpoznaniem.
Chirurgiczne usunięcie gruczołów jest możliwe przy długotrwałych problemach, ale PDSA zaznacza, że to złożony zabieg obarczony ryzykiem. Merck i PDSA wymieniają wśród powikłań nietrzymanie kału. Merck wskazuje operację wtedy, gdy leczenie nie pomaga, problem stale wraca albo w gruczole rozwija się guz.
U psów z częstymi zatkaniami PDSA przewiduje regularne kontrole i opróżnianie gruczołów. Ich rytm ustala lekarz, który wskazuje też, kto może wykonywać zabieg.
Przy nawrotach liczy się profilaktyka. PDSA i Merck wymieniają dwa kierunki:
- utrzymanie prawidłowej masy ciała, bo nadwaga osłabia mięśnie wokół odbytu,
- więcej błonnika, który zwiększa objętość i twardość stolca, przez co łatwiej uciska on gruczoły.
Dodatek błonnika i dietę przy nawracających problemach ustala lekarz, który zna przyczynę kłopotów. Przy pilnowaniu masy ciała znaczenie mają też przysmaki podawane w ciągu dnia, łatwe do przeoczenia w bilansie jedzenia.
W skrócie: saneczkowanie to objaw, nie choroba. Gdy przyczyny nie da się łatwo usunąć w domu, psa bada lekarz. Gruczoły opróżnia lekarz albo przeszkolona osoba, a nawrotom zapobiega prawidłowa masa ciała i dieta ustalona z lekarzem.
