Na czym polega zasada 10 procent i co obejmuje
Zasadę formułują m.in. zalecenia żywieniowe WSAVA, światowego stowarzyszenia lekarzy weterynarii małych zwierząt: przysmaki mają dawać najwyżej około 10 procent dziennej energii psa, a resztę zapewnia pełnoporcjowa karma. Limit dotyczy kalorii, a nie liczby kąsków.
Ma dwa cele. Chroni przed niezamierzonym przybieraniem na wadze i przed rozregulowaniem podstawowej diety - właśnie tak oba zagrożenia nadmiaru przysmaków opisuje WSAVA. Jest też punktem wyjścia do całego nagradzania psa bez przekarmiania.
Do 10 procent wlicza się wszystko, co pies zjada poza posiłkami:
- kupne kąski, ciastka i gryzaki,
- suplementy,
- jedzenie, w którym podaje się tabletkę,
- resztki ze stołu, owoce i warzywa.
Tak samo ujmuje to poradnik żywieniowy Uniwersytetu Guelph, który obejmuje limitem każde jedzenie spoza dziennych posiłków.
Granica nie jest przypadkowa. Pełnoporcjowa karma dostarcza wszystkich potrzebnych składników odżywczych tylko wtedy, gdy pies zjada jej odpowiednią ilość. Im większą część energii przejmują przysmaki, tym mniej zostaje na posiłek, a WSAVA zaznacza, że przysmak nigdy nie powinien zastępować posiłku.
Ile przysmaków dziennie dla psa o danej masie - tabela WSAVA
WSAVA przeliczyła limit na kalorie dla dorosłych, zdrowych psów w idealnej kondycji. Wartości w tabeli to górna granica energii z przysmaków na cały dzień, liczona od przeciętnego dziennego zapotrzebowania psa o danej masie ciała.
| Masa ciała psa | Najwyżej kcal z przysmaków dziennie |
|---|---|
| 2 kg | 14 |
| 4 kg | 24 |
| 6 kg | 32 |
| 8 kg | 40 |
| 10 kg | 47 |
| 15 kg | 64 |
| 20 kg | 79 |
| 25 kg | 94 |
| 30 kg | 108 |
| 35 kg | 121 |
| 40 kg | 134 |
| 45 kg | 146 |
Tabela jest uproszczeniem. Zapotrzebowanie konkretnego psa może odbiegać od przeciętnej, dlatego WSAVA zaleca ustalić je z zespołem lecznicy.
Gdy pies waży pomiędzy wartościami z tabeli, rozsądnie jest przyjąć niższą z nich. Daje to niewielki zapas na przysmaki, których kaloryczność znana jest tylko w przybliżeniu.
Mały pies, mały margines
Limit nie rośnie proporcjonalnie do masy. Pies ważący 40 kg jest dziesięć razy cięższy od psa ważącego 4 kg, ale według tabeli WSAVA może dostać z przysmaków tylko ok. 5,5 razy więcej energii: 134 zamiast 24 kcal.
Dlatego kawałek, który u dużego psa ginie w rachunku, u małego zajmuje znaczną część dziennej puli. PDSA ujmuje to prosto: większość psów jest mniejsza od ludzi, więc kąsek, który człowiekowi wydaje się drobiazgiem, dla psa oznacza dużo kalorii.
Jak przeliczyć kalorie na liczbę kąsków
Kalorie z tabeli zamienia się na liczbę sztuk w kilku krokach:
- Odczytać limit dla masy psa, np. 47 kcal dla psa ważącego 10 kg.
- Znaleźć na etykiecie kaloryczność przysmaku. Według kodeksu FEDIAF deklaracja wartości energetycznej jest dobrowolna, a gdy jej brakuje, WSAVA radzi zapytać producenta.
- Odjąć energię innych dodatków z tego samego dnia, np. gryzaka albo kawałka sera do tabletki.
- Podzielić to, co zostało, przez kaloryczność jednej sztuki.
- Wynik zaokrąglić w dół i odliczyć kąski do pojemnika na cały dzień.
Przykład: małe kąski treningowe mają według Uniwersytetu Guelph 3-5 kcal na sztukę. Pies ważący 10 kg może więc dostać ich dziennie ok. 9-15, a pies ważący 4 kg, z limitem 24 kcal, ok. 4-8.
U psa ważącego 30 kg limit ok. 108 kcal mieści 21 kąsków po 5 kcal. Wystarczy jednak, że rano dostanie pół suszonego ucha świni (ok. 121 kcal według WSAVA), a pula na resztę dnia jest już wyczerpana i każda kolejna nagroda wychodzi ponad limit.
Kąski przełamane na trzy części dają trzy razy więcej nagród przy tej samej energii. Poradnik z Guelph proponuje właśnie takie dzielenie, zwłaszcza na treningu, gdy nagród jest dużo.
Gdy kaloryczność jest podana na 100 g, potrzebna jest jeszcze masa jednej sztuki. Najprościej zważyć na wadze kuchennej kilka kąsków i podzielić wynik przez ich liczbę.
Gdy nagrody daje kilka osób, kartka przy pojemniku z przysmakami albo wspólna notatka w telefonie pozwala odhaczać to, co pies już dostał, i nie przekroczyć dziennej puli.
Ile kalorii mają dodatki z kuchni i gryzaki
Najszybciej limit wyczerpuje jedzenie ze stołu i duże gryzaki. WSAVA podaje przybliżoną kaloryczność kilku produktów, które opiekunowie dają psom, i zaznacza, że u części psów jedna taka porcja przekracza cały dzienny limit:
| Produkt | Porcja | Ok. kcal |
|---|---|---|
| szynka | 28 g | 46 |
| chuda gotowana pierś kurczaka bez skóry | 28 g | 47 |
| chuda pierś indyka bez skóry | 28 g | 50 |
| chuda gotowana wołowina | 28 g | 64 |
| masło orzechowe | 1 łyżka | 81 |
| ser cheddar | 28 g | 120 |
| suszone ucho świni | 56 g | 242 |
| gryzak z prasowanej skóry | 190 g | 700 |
Zestawienie z tabelą limitów mówi wiele: 28 g sera cheddar to więcej niż dzienny limit psa ważącego 25 kg, a jedno suszone ucho świni przekracza limit nawet psa ważącego 45 kg.
Duży gryzak z prasowanej skóry dostarcza tyle energii, ile prawie pięć dni limitu psa ważącego 45 kg. Dzienny limit nie wystarcza więc nawet na jedną taką sztukę - jeśli w ogóle się ją podaje, to w małym rozmiarze i w dniu bez innych nagród.
Przy jedzeniu ze stołu pomaga prosta zasada: najpierw sprawdzić, ile waży kąsek, a dopiero potem go podać.
Plaster szynki czy kostka sera mogą ważyć więcej, niż się wydaje, a według zestawienia WSAVA już 28 g szynki to ok. 46 kcal, czyli prawie cały limit psa ważącego 10 kg.
Wśród dodatków z kuchni są też produkty toksyczne, których nie podaje się wcale: według WSAVA m.in. czekolada, winogrona i rodzynki, ksylitol, cebula, czosnek i orzechy makadamia. Lżejsze są owoce i warzywa, ale owoce i warzywa dozwolone dla psa też wlicza się do limitu.
O ile zmniejszyć posiłek, gdy pies dostaje przysmaki
PDSA radzi zmniejszać zwykłą karmę o tyle, ile pies dostał w przysmakach. Poradnik Uniwersytetu Guelph proponuje konkretną proporcję: posiłki odważane na wadze kuchennej do 90 procent dziennego zapotrzebowania, a pozostałe 10 procent w formie nagród.
Są dwa proste sposoby:
- pula z karmy - rano odkłada się 10 procent dziennej porcji karmy i używa jej jako nagród, więc posiłków nie trzeba przeliczać,
- pula z przysmaków - pies dostaje kupne kąski, a jego posiłki są mniejsze o tyle, ile kalorii dały nagrody, najwyżej o 10 procent dziennej porcji.
Przykład: jeśli dzienna porcja suchej karmy psa wynosi 150 g, pula nagród z karmy to 15 g, a na posiłki zostaje 135 g. Przy kupnych przysmakach te same 10 procent przelicza się na kalorie z etykiety karmy.
Jeśli etykieta karmy nie podaje wartości energetycznej, prostsza jest pula z karmy: liczenie w gramach nie wymaga wtedy znajomości kalorii ani karmy, ani przysmaków.
Pierwszy sposób jest wygodny przy codziennym treningu, drugi - gdy pies dostaje gryzaki lub smakołyki od kilku domowników. W obu przypadkach pomaga przygotowanie nagród z wyprzedzeniem, które poleca poradnik z Guelph.
Ten sam rachunek obejmuje nagrody za zabiegi pielęgnacyjne. Kąski podawane przy nauce codziennego mycia zębów psu trafiają do tej samej dziennej puli, co nagrody ze spaceru czy treningu.
Kiedy limit ustala się indywidualnie
Tabela WSAVA opisuje przeciętnego, zdrowego, dorosłego psa w idealnej kondycji. Szczenię, pies bardzo aktywny, starszy albo z nadwagą może mieć inne zapotrzebowanie, dlatego przy nich wyliczenie warto omówić z lekarzem weterynarii.
Najprostszym sprawdzianem, czy rachunek się zgadza, jest masa ciała psa. Jeśli rośnie, choć nagrody mieszczą się w limicie, trzeba przyjrzeć się całej dziennej porcji, a nie tylko przysmakom.
Kiedy porozmawiać z lekarzem: pies przybiera na wadze mimo liczenia przysmaków, je karmę zaleconą przez lekarza albo ma chorobę lub nadwrażliwość pokarmową - wtedy zwykłe przysmaki mogą być nieodpowiednie, a ich rodzaj i ilość ustala lekarz.
