Po co usuwać kamień, skoro pies je normalnie?
Apetyt nie świadczy o zdrowych zębach. Wytyczne AAHA zaznaczają, że psy często maskują dyskomfort w jamie ustnej, a nieleczony ból zębów może się zdradzać pośrednio, na przykład zapachem z pyska, szczękaniem zębami czy zmianą sposobu jedzenia.
Kamień trzeba usunąć, bo według AAHA działa jak rusztowanie, które zatrzymuje płytkę i szkodliwe dla przyzębia toksyny. Podręcznik Merck dodaje, że kamienia nie da się usunąć szczotkowaniem, bo wymaga to profesjonalnego skalingu i polerowania.
AAHA przypomina też, że nieleczone choroby jamy ustnej są bolesne i mogą przyczyniać się do chorób miejscowych i ogólnych. Bezpośredni związek trudno udowodnić, ale poprawa jakości życia psa po leczeniu jest często widoczna.
Zabieg nie zastępuje higieny zębów na co dzień, tylko ją uzupełnia. Według AAHA nawet codzienne szczotkowanie nie zwalnia z badań w znieczuleniu, zdjęć RTG i leczenia, podobnie jak u ludzi.
Jak wygląda przygotowanie do zabiegu?
Pierwszym krokiem jest badanie przytomnego psa. Pozwala wstępnie ocenić, czy i w jakim stopniu występuje choroba przyzębia, ale AAHA przestrzega, że lekarz często nie docenia wtedy zaawansowania zmian. Pełny obraz daje dopiero sondowanie i zdjęcia RTG w znieczuleniu.
Przed znieczuleniem lekarz zbiera wywiad i bada psa, a zakres badań dodatkowych, na przykład laboratoryjnych i obrazowych, ustala indywidualnie. Przy nieprawidłowych wynikach AAHA zaleca rozważyć przesunięcie zabiegu do czasu wyjaśnienia problemu.
U psów bardzo zestresowanych wizytą lekarz może zalecić leki zmniejszające lęk przed przyjazdem do lecznicy. Ich wybór i dawkę ustala wyłącznie lekarz. AAHA zaleca też, by pobyt w lecznicy był możliwie krótki, a pies szybko wracał do domu i swoich codziennych zwyczajów.
Ważna jest też jedna sprawa organizacyjna. Pełny plan leczenia i jego koszt da się określić dopiero po badaniu i zdjęciach RTG w znieczuleniu, więc przed zabiegiem lekarz może podać tylko wstępny zakres.
Zgodnie z zaleceniem AAHA, jeśli nie można skontaktować się z opiekunem, zabiegi spoza podpisanej zgody nie są wykonywane i planuje się dla nich osobny termin. W dniu zabiegu warto więc być pod telefonem.
Wytyczne radzą także uprzedzić właściciela, że przy bardziej zaawansowanych zmianach leczenie może zostać rozłożone na etapy. Łączenie zabiegu stomatologicznego z innym zabiegiem chirurgicznym wytyczne każą rozważać ostrożnie, porównując ryzyko kolejnego znieczulenia z ryzykiem gorszego gojenia.
Jak przebiega usuwanie kamienia nazębnego u psa krok po kroku?
Wytyczne AAHA opisują kolejne etapy profesjonalnego czyszczenia zębów i leczenia przyzębia. W uproszczeniu wyglądają tak:
- Znieczulenie ogólne i intubacja. Według AVDC rurka dotchawicza z mankietem chroni drogi oddechowe i płuca przed zachłyśnięciem, a znieczulenie zapewnia bezruch i eliminuje ból.
- Zdjęcia RTG całego pyska, wykonywane filmem lub czujnikiem wewnątrzustnym.
- Skaling nad i pod dziąsłem skalerem ultradźwiękowym i narzędziami ręcznymi. AAHA podkreśla, że każde czyszczenie obejmuje ręczne oczyszczenie dostępnych powierzchni korzeni.
- Polerowanie koron, które zmniejsza mikrouszkodzenia szkliwa po skalingu.
- Badanie każdego zęba sondą periodontologiczną w co najmniej sześciu miejscach i zapis wyników w karcie stomatologicznej.
- Płukanie przestrzeni pod dziąsłem i sprawdzenie, czy nie został kamień.
- Leczenie zależne od stopnia choroby, po przekazaniu właścicielowi wyników i uzyskaniu zgody.
- Pobranie wycinka z każdej nieprawidłowej zmiany, widocznej w pysku lub na zdjęciu, do badania histopatologicznego.
- Wybudzanie: rurka zostaje, dopóki pies nie zacznie połykać, a parametry życiowe monitoruje się do pełnego wybudzenia. Lekarz dba o temperaturę ciała psa, a leczenie przeciwbólowe trwa w lecznicy i po powrocie do domu.
AAHA zwraca uwagę, że znieczulenie miejscowe nerwów w jamie ustnej wyraźnie zmniejsza potrzebną głębokość znieczulenia ogólnego, wspiera ciśnienie krwi i oddychanie oraz działa przeciwbólowo.
Po ekstrakcjach antybiotyki ogólne zwykle nie są potrzebne, a decyzję lekarz podejmuje indywidualnie. AAHA zaleca zszywanie miejsc po usuniętych zębach szwami rozpuszczalnymi, które utrzymują skrzep i chronią ranę przed resztkami jedzenia.
Po oczyszczeniu lekarz może nałożyć preparat tworzący barierę dla płytki. Według AAHA ogranicza on gromadzenie się płytki pod dziąsłem, ale nie zastępuje higieny domowej ani kolejnych zabiegów. Bardziej złożone leczenie, według Cornella i AAHA, może wymagać skierowania do specjalisty stomatologii weterynaryjnej.
Uniwersytet Cornella zaznacza, że dokładne badanie jamy ustnej ze zdjęciami RTG jest możliwe tylko u psa w znieczuleniu. AAHA dodaje, że u średniej wielkości psa głębokość kieszonki przy sondowaniu nie powinna przekraczać 2-3 mm.
W skrócie: znieczulenie z intubacją, RTG całego pyska, skaling nad i pod dziąsłem, polerowanie, sondowanie każdego zęba, leczenie zależne od wyników i wybudzanie pod kontrolą.
Co oznaczają stopnie choroby przyzębia?
Zakres leczenia zależy od tego, jaka część tkanek podtrzymujących ząb została zniszczona. AAHA dzieli chorobę przyzębia na cztery stopnie:
| Stopień | Co się dzieje | Postępowanie według AAHA |
|---|---|---|
| 1 | Zapalenie dziąseł | Skaling, polerowanie, płukanie, higiena domowa |
| 2 | Wczesne zapalenie przyzębia, utrata przyczepu poniżej 25 procent | Jak w stopniu 1 oraz leki przeciwbakteryjne podane miejscowo lub skaling pod dziąsłem, gdy są kieszonki |
| 3 | Utrata przyczepu 25-50 procent | Leczenie przyzębia, także chirurgiczne, ma sens tylko przy codziennej higienie domowej; bez niej usunięcie zęba |
| 4 | Utrata przyczepu powyżej 50 procent | Usunięcie zęba albo zabieg chirurgiczny przyzębia z dalszą codzienną higieną; rokowanie ostrożne |
Podręcznik Merck dodaje, że kieszonki głębsze niż około 5-6 mm wymagają zabiegu z odsłonięciem korzenia pod płatem dziąsła. AAHA zaleca usunięcie zęba, gdy kieszonka lub recesja dziąsła przekracza 50 procent podparcia korzenia.
Nawet gdy ząb da się uratować, nie zawsze jest to najlepszy wybór dla psa, którego opiekun nie może zapewnić dalszej opieki. AAHA zaleca, by właściciel znał wszystkie możliwości leczenia, z ich ryzykiem, korzyściami i kosztami, zanim podejmie decyzję.
Jak opiekować się psem po zabiegu?
Przy wypisie lekarz omawia przeprowadzone zabiegi, możliwe powikłania, leki i ich działania uboczne oraz typowe zachowanie psa po znieczuleniu. AAHA wymienia wśród zaleceń przerwę w szczotkowaniu do czasu zagojenia dziąseł po zabiegach chirurgicznych i miękką lub namoczoną karmę w pierwszym okresie.
Na ten czas odstawia się też twarde gryzaki, a nagradzanie psa przysmakami opiera się na miękkich kąskach. Termin powrotu do szczotkowania ustala lekarz.
Właściciele mają czasem poczucie winy, że nie zauważyli bólu albo zakażenia w pysku psa. AAHA podkreśla, że takie problemy rozwijają się stopniowo, a regularna profilaktyka pozwala uniknąć ich w przyszłości.
Kiedy do weterynarza po zabiegu: gdy pies nie je mimo podawania miękkiej karmy, albo z pyska sączy się krew, albo pies jest wyraźnie obolały lub osowiały dłużej, niż przewidział lekarz przy wypisie. Każdy z tych objawów osobno to powód do telefonu do lecznicy.
Jak często powtarzać zabieg?
AAHA zaleca pierwsze pełne czyszczenie ze zdjęciami RTG do 1. roku życia u psów ras małych i średnich oraz do 2. roku życia u psów ras dużych, także wtedy, gdy przy badaniu przytomnego psa nie widać zmian.
Później badanie i czyszczenie w znieczuleniu powtarza się okresowo przez całe życie psa. Odstępy dobiera lekarz do stanu zębów i skuteczności higieny domowej, a między zabiegami AAHA uznaje za właściwe badanie przytomnego psa co 6 miesięcy.
Wiek sam w sobie nie przekreśla zabiegu. AAHA podkreśla, że ważnych procedur nie należy odradzać tylko z powodu wieku czy większości chorób współistniejących, a ryzyko znieczulenia u zdrowych zwierząt, prowadzonego przez przeszkolony zespół, jest bardzo niskie.
Alternatywą nie jest skaling na przytomnym psie, który AAHA uznaje za niedopuszczalny. Jeśli sygnałem do wizyty był nieprzyjemny zapach z pyska, po zabiegu warto obserwować, czy ustąpił, i powiedzieć o tym lekarzowi na kontroli.
