Szczoteczka, pasta i czego nie używać
Do mycia zębów potrzebna jest szczoteczka z miękkim włosiem. Poradnik szpitala weterynaryjnego Uniwersytetu Stanowego Kolorado (CSU) dopuszcza szczoteczkę w rozmiarze dla dorosłych lub dla dzieci, przeznaczoną tylko dla jednego zwierzęcia, a także silikonową szczoteczkę nakładaną na palec.
Materiał WSAVA dla właścicieli uznaje szczoteczkę dziecięcą za dobrą alternatywę, bo ma miękkie włosie, delikatne dla dziąseł. Na wcześniejszych etapach nauki wygodniejsza bywa szczoteczka na palec. WSAVA zaznacza też, że bezpieczną i skuteczną szczoteczkę, dopasowaną do potrzeb psa, może doradzić lekarz.
Pasta musi być przeznaczona dla zwierząt. CSU zaleca pastę enzymatyczną dla psów i kotów. Uniwersytet Illinois ostrzega, że pasta dla ludzi nie jest bezpieczna dla zwierząt, bo może zawierać fluor i ksylitol, które są dla nich toksyczne.
Amerykańska FDA zwraca uwagę na ksylitol także w produktach, których nie kojarzy się z jedzeniem, w tym w paście do zębów. Zaleca używanie u zwierząt wyłącznie past dla zwierząt i trzymanie produktów z ksylitolem poza zasięgiem psa.
FDA zaznacza też, że część poważnych skutków zjedzenia ksylitolu może ujawnić się dopiero po 12-24 godzinach. Brak objawów zaraz po zjedzeniu pasty nie oznacza więc, że pies jest bezpieczny.
| Akcesorium | Kiedy się sprawdza | Uwagi |
|---|---|---|
| Szczoteczka z miękkim włosiem, dla dorosłych lub dziecięca | Docelowe, codzienne szczotkowanie | Tylko dla jednego psa; włosie nie powinno się rozchylać przy szczotkowaniu |
| Szczoteczka silikonowa na palec | Masaż dziąseł i pierwsze próby z pastą | Ułatwia oswojenie psa przed przejściem na zwykłą szczoteczkę |
| Pasta dla zwierząt, na przykład enzymatyczna | Od etapu masażu dziąseł | Najpierw daje się ją psu powąchać i polizać, by upewnić się, że smak mu odpowiada |
| Pasta dla ludzi | Nie stosuje się | Może zawierać fluor i ksylitol, toksyczne dla zwierząt |
Kiedy do weterynarza: od razu, gdy pies zjadł pastę lub inny produkt z ksylitolem, bez czekania na objawy. FDA podaje, że spadek cukru we krwi może nastąpić w ciągu 10-60 minut. Pierwsze bywają wymioty, potem osłabienie, chwiejny chód, zaburzenia koordynacji, zapaść lub drgawki.
Kiedy zacząć mycie zębów psa?
Według WSAVA najlepszy moment na regularne szczotkowanie to wiek 6-7 miesięcy, gdy wyrżną się zęby stałe, albo czas tuż po profesjonalnym czyszczeniu zębów u lekarza. Oswajanie z dotykiem pyska można jednak ćwiczyć od pierwszego dnia.
Materiał WSAVA przypomina, że nawyk trudno zbudować, a łatwo przerwać. Gdy szczotkowanie już się zaczęło, lepiej go nie odpuszczać, bo stały rytuał ułatwia sprawę i opiekunowi, i psu.
Szczotkowanie jest podstawą codziennej higieny jamy ustnej, ale ma swoje granice. Uniwersytet Illinois przypomina, że kamień usuwa tylko czyszczenie w znieczuleniu, a szczotkowanie nie zastąpi badania jamy ustnej ze zdjęciami RTG.
Jeśli na zębach jest już kamień, rozsądnie jest zacząć od wizyty. Po usunięciu kamienia przez lekarza szczotkuje się czyste zęby, a nauka idzie łatwiej, gdy dziąsła nie bolą.
Najwięcej zyskują psy podatne na chorobę przyzębia, na przykład małe psy i psy ze stłoczonymi zębami. Według Illinois korzyść odnoszą również duże psy, u których szczotkowanie poprawia zapach z pyska i pomaga uniknąć choroby przyzębia.
Jak nauczyć psa szczotkowania w pięciu etapach?
Kolejne etapy pochodzą z materiału WSAVA dla właścicieli. Każdy trwa tak długo, aż pies przyjmuje go spokojnie, a po ćwiczeniu dostaje ulubiony przysmak albo zabawkę.
- Dotykanie pyska. Delikatne głaskanie obu stron pyska zakończone uniesieniem górnej wargi. Gdy pies przyjmuje to spokojnie, można przejść dalej.
- Dotykanie zębów. Palec wsuwa się do pyska, unosi wargę i dotyka górnego zęba, najlepiej kła po każdej stronie. Każdego dnia dochodzi jeden ząb, aż da się dotknąć większości lub wszystkich.
- Masaż dziąseł. Dotyk zamienia się w delikatny masaż wzdłuż linii dziąseł, czyli w miejscu, które najbardziej wymaga czyszczenia. Można już użyć szczoteczki na palec i pasty, którą pies najpierw wącha i liże.
- Przejście na szczoteczkę. Nowe narzędzie może cofnąć postępy, dlatego wraca się do dotykania pojedynczych zębów, a dopiero potem masuje włosiem linię dziąseł.
- Wewnętrzne powierzchnie zębów. Palec położony za dolnym kłem, gdzie są drobne zęby, zwykle skłania psa do otwarcia pyska. Jeśli pies na to nie pozwala, lepiej zostać przy powierzchniach zewnętrznych.
WSAVA radzi dopasować tempo do psa. Pełna akceptacja może zająć kilka tygodni codziennych prób, a poradnik CSU zakłada dochodzenie do pełnego szczotkowania przez 1-2 tygodnie. Uniwersytet Illinois dodaje, że kluczowe są powolne tempo i pozytywne wzmocnienie.
Illinois proponuje też prostszy początek: najpierw pies zlizuje pastę ze szczoteczki, a potem stopniowo dochodzi kilka ruchów szczoteczką. Ten wariant zakłada, że pies chętnie liże pastę od pierwszej próby.
CSU zaleca, by nagród było dużo, zarówno jedzenia, jak i zabawek. Ogólne zasady nagradzania przysmakami obowiązują także przy nauce szczotkowania. Ta sama metoda małych kroków pomaga, gdy pies broni się przed obcinaniem pazurów.
Technika: kąt, nacisk i kolejność
Gdy pies akceptuje szczoteczkę, jedna sesja według poradnika CSU przebiega tak:
- Na początek nagroda i chwila na zapoznanie się ze szczoteczką i pastą.
- Delikatne uniesienie warg, tak by widzieć zęby i miejsce pracy szczoteczki.
- Szczotkowanie ruchem w przód i w tył, z włosiem skierowanym pod kątem 45 stopni w stronę dziąseł.
- Trzy ruchy na każdy ząb lub fragment łuku.
- Krótkie przerwy na nagrodę, aż wszystkie zęby zostaną wyszczotkowane.
Nacisk ma być lekki, a włosie nie powinno się rozchylać ani płasko przyciskać do zębów. Przy każdej sesji szczotkuje się zewnętrzne powierzchnie wszystkich zębów, a wewnętrzne wtedy, gdy pies na to pozwala.
Według WSAVA szczotkowanie trwa krócej niż 2 minuty i wystarczy raz dziennie. Łatwiej o nawyk, gdy ma stałą porę, na przykład przy posiłku, przed snem albo rano. Uniwersytet Illinois podaje, że szczotkowanie codziennie lub co drugi dzień wyraźnie ogranicza osad prowadzący do zapalenia dziąseł.
W skrócie: miękkie włosie pod kątem 45 stopni do dziąseł, lekki nacisk, zewnętrzne powierzchnie wszystkich zębów, raz dziennie o stałej porze i nagroda po każdej sesji.
Co zrobić, gdy pies się broni albo dziąsła są bolesne?
Gdy pies się wyrywa, WSAVA radzi zakończyć ćwiczenie i spróbować następnego dnia, zamiast przeciągać sesję. Według tego materiału psy używają pyska tak, jak ludzie rąk, i często dobrze przyjmują dotyk opiekuna przy pysku, jeśli oswajanie jest powolne i łagodne.
Przy szczoteczce warto wrócić do etapu, który pies już akceptował, czyli do dotykania pojedynczych zębów. WSAVA zaleca, by przy sprzeciwie wobec czyszczenia wewnętrznych powierzchni nie psuć postępów i zostać przy zewnętrznych.
Ból to inna sytuacja. Jeśli pies cofa się przy dotyku konkretnego miejsca, a dziąsła są zaczerwienione, szczotkowanie odkłada się do czasu wizyty. Według Uniwersytetu Illinois szczotkowanie bolesnych dziąseł nie będzie dla psa pozytywnym doświadczeniem.
Kiedy do weterynarza: gdy dziąsła są zaczerwienione albo bolesne przy dotyku, albo na zębach widać kamień, albo pies przy szczotkowaniu reaguje bólem w jednym miejscu. Każdy z tych sygnałów osobno jest powodem do wizyty, a szczotkowanie wraca po zaleceniach lekarza.
Czego szczotkowanie nie załatwi?
Szczoteczka usuwa płytkę, ale nie stwardniały kamień. Dlatego nawet regularne mycie zębów psa nie zastępuje kontroli, a WSAVA zaleca coroczne wizyty, podczas których lekarz ocenia stan jamy ustnej.
Psy mogą mieć też inne choroby jamy ustnej niż te związane z płytką. Z tego powodu WSAVA traktuje regularną ocenę przez lekarza jako stały element dbania o pysk, a nie dodatek na wypadek problemów.
Dla psa, który mimo prób nie akceptuje szczoteczki, istnieją środki niewymagające współpracy, na przykład dodatki sypane do karmy. Ich działanie ocenia się dla konkretnego produktu, a nie dla całej grupy.
