Na czym polega liofilizacja i co zostaje w kąsku
Liofilizacja, nazywana też suszeniem sublimacyjnym, usuwa wodę z żywności przy użyciu próżni. Według poradnika Uniwersytetu Stanowego Utah proces ma trzy etapy: wstępne zamrożenie, suszenie główne i suszenie wtórne.
W suszeniu głównym lód pod próżnią, przy stopniowo podnoszonej temperaturze, zamienia się bezpośrednio w parę wodną, z pominięciem fazy ciekłej.
Efekt mierzy się aktywnością wody, czyli skalą od 0 do 1, która opisuje, ile wody w żywności jest dostępne dla bakterii. Prawidłowo zliofilizowana żywność ma aktywność wody ok. 0,3 lub niższą, a wiele produktów mieści się między 0,08 a 0,33.
Wśród różnych rodzajów nagród dla psa liofilizaty wyróżniają się małą masą: po usunięciu wody zostaje w nich przede wszystkim sucha masa surowca, czyli białko, tłuszcz i składniki mineralne.
Czym przysmaki liofilizowane dla psa różnią się od świeżego mięsa
Kąsek po liofilizacji waży znacznie mniej niż ten sam kawałek świeżego mięsa czy podrobów, bo traci większość wody. Energia zostaje jednak w produkcie, więc gram liofilizatu dostarcza więcej kalorii niż gram świeżego surowca.
To ma znaczenie przy nagradzaniu. Poradnik żywieniowy Uniwersytetu Guelph wymienia liofilizowaną wątróbkę obok sera i masła orzechowego wśród nagród treningowych o dużej zawartości kalorii i tłuszczu. Kąski warto więc kruszyć na drobne kawałki, a większe sztuki dzielić przynajmniej na trzy części.
Wszystkie liofilizowane przysmaki, także jednoskładnikowe, wlicza się do dziennego limitu: razem z innymi nagrodami najwyżej około 10 procent energii, przy odpowiednio mniejszym posiłku.
Mała masa ma też drugą stronę: łatwo podać za dużo, bo garść liofilizatu wygląda niepozornie. Pewniej jest odliczać kąski według kalorii niż na oko.
Tłuste surowce są trudniejsze do liofilizacji. Poradnik z Utah wyjaśnia, że tłuszcz nie zamarza tak jak woda, co spowalnia suszenie i zwiększa ryzyko zepsucia, a przy produktach o wysokiej zawartości tłuszczu wskazuje też ryzyko jełczenia w czasie przechowywania.
Tłuste liofilizaty szczególnie potrzebują więc szczelnego opakowania i chłodu.
Czy liofilizacja zabija bakterie
Nie. Uniwersytet Stanowy Utah podkreśla, że liofilizacja nie zabija bakterii ani innych drobnoustrojów, tylko je konserwuje. Badania laboratoryjne pokazują, że bakterie mogą przetrwać proces i odzyskać aktywność, gdy produkt ponownie nasiąknie wodą.
Amerykańskie Centra Kontroli i Prewencji Chorób (CDC) zaliczają liofilizowane i suszone przysmaki z surowego mięsa do surowej karmy. Według CDC zamrażanie, suszenie i liofilizacja surowego białka zwierzęcego tylko zmniejszają liczbę drobnoustrojów, ale nie usuwają wszystkich, w tym bakterii Salmonella i Listeria.
Ryzyko dotyczy dwóch stron. CDC zaznacza, że surowa karma i surowe przysmaki mogą wywołać chorobę u samego psa lub kota, a drobnoustroje z nich mogą też zarazić ludzi, gdy rozniosą się po kuchni i domu.
CDC nie zaleca karmienia psów i kotów surową karmą ani surowymi przysmakami. Drobnoustroje mogą przenosić się z przysmaku na dłonie, miski, blaty i inne powierzchnie w domu, a cięższy przebieg zakażenia grozi zwłaszcza:
- dzieciom poniżej 5 lat,
- osobom po 65. roku życia,
- osobom z osłabioną odpornością,
- kobietom w ciąży.
Etykieta nie zawsze mówi wprost, czy surowiec przeszedł obróbkę cieplną przed liofilizacją. Gdy tej informacji brakuje, rozsądnie jest traktować przysmak jak surowy.
W razie wątpliwości można zapytać producenta. CDC sugeruje pytać m.in. o to, czy firma bada gotowe produkty na obecność bakterii Salmonella, E. coli i Listeria.
W skrócie: liofilizacja konserwuje, ale nie wyjaławia. Przysmak z surowego mięsa wymaga takiej samej higieny jak surowe mięso, a w domu z małym dzieckiem, osobą starszą, w ciąży lub z obniżoną odpornością jego wybór warto dobrze przemyśleć.
Jak przechowywać przysmaki liofilizowane
Liofilizat jest trwały tylko dopóty, dopóki pozostaje suchy. Gdy przez uszkodzone opakowanie albo złe przechowywanie chłonie wilgoć z otoczenia, jego aktywność wody rośnie i bakterie mogą znów stać się aktywne. Podstawą jest więc szczelne zamykanie opakowania.
| Sytuacja | Jak postępować |
|---|---|
| Zamknięte opakowanie | chłodne, suche miejsce; dla suchej karmy FDA podaje temperaturę poniżej ok. 27°C (80°F) |
| Otwarte opakowanie | zamknąć szczelnie zaraz po wyjęciu porcji, chronić przed wilgocią, np. parą z gotowania |
| Oryginalna torebka | zachować, bo ma nazwę produktu i producenta, numer partii i datę minimalnej trwałości |
| Przesypanie do pojemnika | pojemnik czysty, suchy, ze szczelną pokrywą; najlepiej włożyć do niego całą torebkę |
| Dostęp psa | przysmaki w miejscu, do którego pies nie sięgnie, żeby nie zjadł całego zapasu naraz |
| Kąsek namoczony w wodzie | podać od razu; nieschłodzonych resztek nie zostawiać dłużej niż godzinę |
FDA wyjaśnia, dlaczego chłód i sucho mają znaczenie: nadmiar ciepła lub wilgoci może powodować rozkład składników odżywczych. Do dłuższego przechowywania poradnik z Utah poleca grube torby z folii typu mylar, bez przezroczystych okienek i z pochłaniaczem tlenu, oraz miejsce chłodne, ciemne i suche.
Przysmak w torebce z okienkiem lepiej więc trzymać w zamkniętej szafce niż na blacie w słońcu.
Numer partii przydaje się, gdy producent wycofuje produkt albo gdy przysmak budzi zastrzeżenia. FDA, amerykańska agencja żywności i leków, podaje, że mniej niż połowa zgłaszanych do niej skarg na karmę zawiera numer partii, co utrudnia ustalenie, której produkcji dotyczy problem.
FDA zwraca uwagę, że szczelna pokrywa pomaga zachować świeżość i jednocześnie chroni zapas przed psem, który potrafi dobrać się do otwartej torebki.
Jeśli przysmaki trafiają do pojemnika bez torebki, FDA radzi przykleić do niego dane z etykiety, zmieniać je przy każdym nowym opakowaniu, a pojemnik myć i suszyć przed ponownym napełnieniem.
Te same zasady obowiązują przy domowym zapasie karmy i przysmaków: suche miejsce, szczelne zamknięcie i etykieta pod ręką. Przysmak, który zawilgotniał, zmiękł albo zmienił zapach, lepiej wyrzucić.
Higiena przy podawaniu liofilizowanych przysmaków
Przy przysmakach z surowego mięsa CDC zaleca te same nawyki, co przy surowej karmie:
- Umyć ręce wodą z mydłem przed podaniem przysmaku i po nim, a dzieciom pomóc zrobić to dokładnie.
- Często czyścić miski, miarki i maty do karmienia.
- Myć powierzchnie, które miały kontakt z przysmakiem, np. blat, na którym kąski były kruszone.
- Trzymać przysmaki w zamkniętym opakowaniu, z dala od żywności dla ludzi.
- Stosować się do instrukcji przechowywania podanej na etykiecie.
Najwięcej uwagi wymagają miejsca, w których kąski się kruszy i przechowuje. Osobna deska lub talerzyk tylko do przysmaków ułatwia utrzymanie porządku.
CDC radzi, by przed wprowadzeniem surowej karmy lub surowych przysmaków porozmawiać z lekarzem weterynarii - tym bardziej, gdy w domu mieszka osoba z grupy podwyższonego ryzyka.
Jak wybierać liofilizowane przysmaki i ile ich podawać
Na etykiecie warto znaleźć nazwę producenta, numer partii, datę minimalnej trwałości i warunki przechowywania. Rodzaj paszy, skład i składniki analityczne odczytuje się według zasad, które opisuje etykieta przysmaku krok po kroku.
Przy wyborze pomagają proste kryteria:
- informacja, czy surowiec był surowy, czy poddany obróbce cieplnej,
- szczelne opakowanie z możliwością ponownego zamknięcia,
- kaloryczność podana na etykiecie albo dostępna u producenta,
- wielkość kąsków dopasowana do psa albo łatwa do pokruszenia.
Liofilizat na treningu
Przy typowych kąskach treningowych, które według Uniwersytetu Guelph mają 3-5 kcal na sztukę, łatwo policzyć dzienną pulę.
Przy liofilizacie trzeba znać jego kaloryczność z etykiety albo od producenta i przeliczyć ją na jeden okruch. Wygodnie jest pokruszyć dzienną porcję z góry i trzymać ją w osobnym, zamkniętym pojemniku.
Ilość ustala się tak jak przy innych przysmakach: dzienny limit energii, z którego odejmuje się pozostałe dodatki. Przy dużej kaloryczności rozsądnie jest dawkować liofilizaty w małych okruchach i zostawiać je na sytuacje, w których pies potrzebuje silniejszej motywacji.
