Od czego psom pękają zęby?
Podręcznik Merck dzieli przyczyny złamań na dwie grupy. Pierwsza to urazy z zewnątrz, na przykład łapanie kamieni, potrącenie przez samochód czy ostra zabawa.
Druga grupa to gryzienie niewłaściwych przedmiotów: prawdziwych kości bez względu na sposób obróbki, kopyt, poroża, twardych zabawek z nylonu, kamieni, ogrodzeń i krat klatek.
Wytyczne AAHA podają, że złamane zęby opisywano nawet u 49,6 procent zwierząt towarzyszących. Według AAHA złamaniom często można zapobiec, dobierając odpowiednie gryzaki i zabawki oraz pracując nad zachowaniem psów z lękiem separacyjnym albo gryzących kraty klatki.
| Przedmiot | Co mówią źródła |
|---|---|
| Kości naturalne, także gotowane, wędzone lub suszone | Merck: łamią zęby bez względu na obróbkę; AAHA: brak mocnego uzasadnienia dla twardych przysmaków; Cornell: ostrożność |
| Poroże | Wymieniają je Merck, AAHA i Cornell |
| Kopyta | Merck i Cornell |
| Twarde zabawki nylonowe i kości syntetyczne | Merck: twarde zabawki z nylonu; AAHA: kości syntetyczne; Cornell: twarde zabawki fabryczne |
| Skóra surowa | Cornell zaleca ostrożność |
| Kamienie, ogrodzenia, kraty klatki | Merck; AAHA zaleca pracę nad zachowaniem psa, który gryzie klatkę |
Wybór odpowiednich gryzaków dentystycznych z pieczęcią VOHC zmniejsza ryzyko, ale nie zwalnia z oglądania zębów. Poroże bywa przedstawiane jako naturalny gryzak, choć AAHA wymienia je wśród twardych przysmaków, a Merck wśród przedmiotów, od których pękają zęby - na tym polega ryzyko związane z porożem.
Jak rozpoznać złamany ząb u psa?
Według podręcznika Merck psy często nie okazują dyskomfortu, choć ząb z chorą miazgą uważa się za bolesny, dopóki jej unerwienie jest żywe. Złamanie bywa więc zauważane przypadkiem, przy myciu zębów albo podczas wizyty u lekarza.
Sygnały, które może zauważyć właściciel:
- widoczne pęknięcie lub odłamany fragment korony,
- przebarwienie zęba na czerwonobrązowo, fioletowo lub szaro,
- niechęć do dotykania lub opukiwania zęba,
- niechęć do gryzienia i trzymania zabawek w pysku, nadmierne ślinienie się,
- obrzęk lub sącząca się przetoka pod okiem albo obrzęk z boku nosa.
U psów szczególnie ważne są kły oraz zęby łamaczowe, czyli górne czwarte przedtrzonowce i dolne pierwsze trzonowce. Podręcznik Merck pokazuje jako przykład złamanie powikłane górnego czwartego przedtrzonowca, po angielsku nazywane „slab fracture” (odłamanie płata korony).
Te zęby mają duże znaczenie dla chwytania i gryzienia, dlatego przy nich Merck wskazuje leczenie kanałowe jako częsty wybór zamiast usunięcia. Zakażona miazga według podręcznika najczęściej sączy się przez samo miejsce złamania.
Dlaczego złamanie z odsłoniętą miazgą wymaga leczenia?
W środku zęba znajduje się miazga z naczyniami i nerwami. Gdy złamanie ją odsłania, do wnętrza zęba dostają się bakterie z jamy ustnej. Wytyczne AAHA opisują, że prowadzi to do zakażenia i martwicy miazgi, a następnie do zakażenia wokół wierzchołka korzenia.
Podręcznik Merck dodaje, że bezpośrednie odsłonięcie miazgi prowadzi do obumarcia zęba, a gdy ujście zakażenia się zamknie, może powstać ropień okołowierzchołkowy. Złamanie powikłane, czyli z odsłoniętą miazgą, wymaga leczenia. Merck wymienia trzy możliwości:
- leczenie ratujące żywą miazgę, najlepiej w ciągu 24-48 godzin od urazu,
- leczenie kanałowe,
- usunięcie zęba.
Kiedy do weterynarza: jak najszybciej po zauważeniu świeżo złamanego zęba, bo leczenie ratujące miazgę najlepiej przeprowadzić w ciągu 24-48 godzin. Wizyty wymaga też ząb przebarwiony, albo obrzęk pod okiem lub z boku nosa, albo niechęć do gryzienia - każdy z tych objawów osobno.
Co robi lekarz przy złamanym zębie?
Ocena złamanego zęba obejmuje badanie jamy ustnej i zdjęcia RTG. Uniwersytet Cornella zaznacza, że dokładne badanie ze zdjęciami jest możliwe dopiero u psa w znieczuleniu. Podręcznik Merck dodaje, że świeży ropień przy korzeniu może jeszcze nie dawać wyraźnego obrazu na zdjęciu.
Według Cornella część złamanych zębów da się uratować leczeniem kanałowym, a usunięcia mogą wymagać zęby ruchome, złamane lub z dużym zanikiem kości. U psów poniżej 11 miesięcy z odsłoniętą miazgą zęba stałego Merck wyklucza leczenie kanałowe, więc lekarz rozważa inne metody.
Ocenić trzeba także złamanie bez odsłonięcia miazgi. AAHA opisuje uszczelnianie odsłoniętej zębiny materiałem, który zmniejsza nadwrażliwość i ryzyko przenikania bakterii. Przed takim zabiegiem potrzebne są zdjęcia RTG, a po 6 miesiącach zdjęcie kontrolne.
Merck zwraca też uwagę na urazy bez widocznego pęknięcia. Silne uderzenie może uszkodzić miazgę tak, że nie jest w stanie się zregenerować, a pierwszym sygnałem bywa wtedy zmiana koloru zęba.
Jak zmniejszyć ryzyko złamań przy wyborze gryzaków?
Źródła stomatologii weterynaryjnej są zgodne co do jednego: twarde przedmioty mogą łamać zęby. Z ich zaleceń wynikają proste zasady:
- bez prawdziwych kości, poroża, kopyt i twardych zabawek z nylonu, które Merck wymienia jako przyczyny złamań, a AAHA - kości i poroże jako twarde przysmaki bez mocnego uzasadnienia,
- ostrożnie ze skórą surową i twardymi zabawkami fabrycznymi, o czym przypomina Cornell,
- gryzaki dobrane do psa i podawane pod nadzorem,
- praca nad zachowaniem psa, który gryzie kraty lub ogrodzenie,
- regularne oglądanie zębów, także po intensywnym gryzieniu.
Nie chodzi o to, by pies przestał gryźć. Cornell podkreśla, że żucie jest ważne dla zdrowia zębów i jako zajęcie urozmaicające psu dzień, dlatego kluczowe jest zapewnienie mu bezpiecznych rzeczy do gryzienia.
Uniwersytet Cornella zwraca uwagę, że twarde przedmioty mogą nie tylko łamać, ale i stopniowo ścierać zęby. Przy oglądaniu pyska warto więc patrzeć także na spłaszczone, starte krawędzie, a nie tylko na odłamane fragmenty.
W skrócie: złamany ząb psa nie musi widocznie boleć, ale odsłonięta miazga obumiera i może dać ropień. Im szybciej lekarz oceni uraz, tym więcej możliwości leczenia.
