Zęby i gryzaki · 5 min czytania

Złamany ząb u psa - jakie gryzaki zwiększają ryzyko

Złamany ząb u psa bywa skutkiem gryzienia twardych przedmiotów: prawdziwych kości, poroża, kopyt, twardych zabawek z nylonu, a także kamieni, ogrodzeń czy krat klatki. Ząb z odsłoniętą miazgą obumiera i może dać ropień, dlatego wymaga leczenia kanałowego, zabiegu ratującego miazgę albo usunięcia, nawet gdy pies nie okazuje bólu.

Ilustracja: Złamany ząb u psa - jakie gryzaki zwiększają ryzyko

Treść przygotowana przy wsparciu sztucznej inteligencji (AI).

Od czego psom pękają zęby?

Podręcznik Merck dzieli przyczyny złamań na dwie grupy. Pierwsza to urazy z zewnątrz, na przykład łapanie kamieni, potrącenie przez samochód czy ostra zabawa.

Druga grupa to gryzienie niewłaściwych przedmiotów: prawdziwych kości bez względu na sposób obróbki, kopyt, poroża, twardych zabawek z nylonu, kamieni, ogrodzeń i krat klatek.

Wytyczne AAHA podają, że złamane zęby opisywano nawet u 49,6 procent zwierząt towarzyszących. Według AAHA złamaniom często można zapobiec, dobierając odpowiednie gryzaki i zabawki oraz pracując nad zachowaniem psów z lękiem separacyjnym albo gryzących kraty klatki.

PrzedmiotCo mówią źródła
Kości naturalne, także gotowane, wędzone lub suszoneMerck: łamią zęby bez względu na obróbkę; AAHA: brak mocnego uzasadnienia dla twardych przysmaków; Cornell: ostrożność
PorożeWymieniają je Merck, AAHA i Cornell
KopytaMerck i Cornell
Twarde zabawki nylonowe i kości syntetyczneMerck: twarde zabawki z nylonu; AAHA: kości syntetyczne; Cornell: twarde zabawki fabryczne
Skóra surowaCornell zaleca ostrożność
Kamienie, ogrodzenia, kraty klatkiMerck; AAHA zaleca pracę nad zachowaniem psa, który gryzie klatkę

Wybór odpowiednich gryzaków dentystycznych z pieczęcią VOHC zmniejsza ryzyko, ale nie zwalnia z oglądania zębów. Poroże bywa przedstawiane jako naturalny gryzak, choć AAHA wymienia je wśród twardych przysmaków, a Merck wśród przedmiotów, od których pękają zęby - na tym polega ryzyko związane z porożem.

Jak rozpoznać złamany ząb u psa?

Według podręcznika Merck psy często nie okazują dyskomfortu, choć ząb z chorą miazgą uważa się za bolesny, dopóki jej unerwienie jest żywe. Złamanie bywa więc zauważane przypadkiem, przy myciu zębów albo podczas wizyty u lekarza.

Sygnały, które może zauważyć właściciel:

  • widoczne pęknięcie lub odłamany fragment korony,
  • przebarwienie zęba na czerwonobrązowo, fioletowo lub szaro,
  • niechęć do dotykania lub opukiwania zęba,
  • niechęć do gryzienia i trzymania zabawek w pysku, nadmierne ślinienie się,
  • obrzęk lub sącząca się przetoka pod okiem albo obrzęk z boku nosa.

U psów szczególnie ważne są kły oraz zęby łamaczowe, czyli górne czwarte przedtrzonowce i dolne pierwsze trzonowce. Podręcznik Merck pokazuje jako przykład złamanie powikłane górnego czwartego przedtrzonowca, po angielsku nazywane „slab fracture” (odłamanie płata korony).

Te zęby mają duże znaczenie dla chwytania i gryzienia, dlatego przy nich Merck wskazuje leczenie kanałowe jako częsty wybór zamiast usunięcia. Zakażona miazga według podręcznika najczęściej sączy się przez samo miejsce złamania.

Dlaczego złamanie z odsłoniętą miazgą wymaga leczenia?

W środku zęba znajduje się miazga z naczyniami i nerwami. Gdy złamanie ją odsłania, do wnętrza zęba dostają się bakterie z jamy ustnej. Wytyczne AAHA opisują, że prowadzi to do zakażenia i martwicy miazgi, a następnie do zakażenia wokół wierzchołka korzenia.

Podręcznik Merck dodaje, że bezpośrednie odsłonięcie miazgi prowadzi do obumarcia zęba, a gdy ujście zakażenia się zamknie, może powstać ropień okołowierzchołkowy. Złamanie powikłane, czyli z odsłoniętą miazgą, wymaga leczenia. Merck wymienia trzy możliwości:

  • leczenie ratujące żywą miazgę, najlepiej w ciągu 24-48 godzin od urazu,
  • leczenie kanałowe,
  • usunięcie zęba.

Kiedy do weterynarza: jak najszybciej po zauważeniu świeżo złamanego zęba, bo leczenie ratujące miazgę najlepiej przeprowadzić w ciągu 24-48 godzin. Wizyty wymaga też ząb przebarwiony, albo obrzęk pod okiem lub z boku nosa, albo niechęć do gryzienia - każdy z tych objawów osobno.

Co robi lekarz przy złamanym zębie?

Ocena złamanego zęba obejmuje badanie jamy ustnej i zdjęcia RTG. Uniwersytet Cornella zaznacza, że dokładne badanie ze zdjęciami jest możliwe dopiero u psa w znieczuleniu. Podręcznik Merck dodaje, że świeży ropień przy korzeniu może jeszcze nie dawać wyraźnego obrazu na zdjęciu.

Według Cornella część złamanych zębów da się uratować leczeniem kanałowym, a usunięcia mogą wymagać zęby ruchome, złamane lub z dużym zanikiem kości. U psów poniżej 11 miesięcy z odsłoniętą miazgą zęba stałego Merck wyklucza leczenie kanałowe, więc lekarz rozważa inne metody.

Ocenić trzeba także złamanie bez odsłonięcia miazgi. AAHA opisuje uszczelnianie odsłoniętej zębiny materiałem, który zmniejsza nadwrażliwość i ryzyko przenikania bakterii. Przed takim zabiegiem potrzebne są zdjęcia RTG, a po 6 miesiącach zdjęcie kontrolne.

Merck zwraca też uwagę na urazy bez widocznego pęknięcia. Silne uderzenie może uszkodzić miazgę tak, że nie jest w stanie się zregenerować, a pierwszym sygnałem bywa wtedy zmiana koloru zęba.

Jak zmniejszyć ryzyko złamań przy wyborze gryzaków?

Źródła stomatologii weterynaryjnej są zgodne co do jednego: twarde przedmioty mogą łamać zęby. Z ich zaleceń wynikają proste zasady:

  • bez prawdziwych kości, poroża, kopyt i twardych zabawek z nylonu, które Merck wymienia jako przyczyny złamań, a AAHA - kości i poroże jako twarde przysmaki bez mocnego uzasadnienia,
  • ostrożnie ze skórą surową i twardymi zabawkami fabrycznymi, o czym przypomina Cornell,
  • gryzaki dobrane do psa i podawane pod nadzorem,
  • praca nad zachowaniem psa, który gryzie kraty lub ogrodzenie,
  • regularne oglądanie zębów, także po intensywnym gryzieniu.

Nie chodzi o to, by pies przestał gryźć. Cornell podkreśla, że żucie jest ważne dla zdrowia zębów i jako zajęcie urozmaicające psu dzień, dlatego kluczowe jest zapewnienie mu bezpiecznych rzeczy do gryzienia.

Uniwersytet Cornella zwraca uwagę, że twarde przedmioty mogą nie tylko łamać, ale i stopniowo ścierać zęby. Przy oglądaniu pyska warto więc patrzeć także na spłaszczone, starte krawędzie, a nie tylko na odłamane fragmenty.

W skrócie: złamany ząb psa nie musi widocznie boleć, ale odsłonięta miazga obumiera i może dać ropień. Im szybciej lekarz oceni uraz, tym więcej możliwości leczenia.

Najczęstsze pytania

Czy złamany ząb, który nie boli, można zostawić bez leczenia?

Brak widocznego bólu nie oznacza, że ząb jest zdrowy. Podręcznik Merck zaznacza, że psy często nie okazują dyskomfortu, a ząb z odsłoniętą miazgą obumiera i może dać ropień. Każde złamanie powinien ocenić lekarz, zwykle z pomocą zdjęcia RTG.

Co oznacza szary lub fioletowy ząb u psa?

Według podręcznika Merck przebarwiony ząb świadczy o chorobie miazgi. Zmiana koloru na czerwonobrązowy, fioletowy lub szary może pojawić się po urazie, także bez widocznego pęknięcia, bo uderzenie potrafi uszkodzić miazgę. Taki ząb wymaga badania u lekarza.

Czy gotowane lub wędzone kości są bezpieczniejsze dla zębów?

Nie. Podręcznik Merck wymienia prawdziwe kości wśród przedmiotów łamiących zęby bez względu na sposób ich obróbki. AAHA nie widzi mocnego uzasadnienia dla twardych przysmaków, w tym kości naturalnych i syntetycznych, bo mogą prowadzić do bólu i zakażenia.

Jak szybko trzeba jechać do lekarza ze złamanym zębem?

Jak najszybciej. Merck podaje, że leczenie ratujące żywą miazgę najlepiej przeprowadzić w ciągu 24-48 godzin od urazu. Później zostają leczenie kanałowe albo usunięcie zęba, więc zwłoka zawęża wybór metody.

Czy złamany ząb trzeba usunąć?

Nie zawsze. Merck wymienia trzy drogi: leczenie ratujące miazgę, leczenie kanałowe i usunięcie zęba. Przy zębach ważnych dla gryzienia, takich jak kły i zęby łamaczowe, leczenie kanałowe często zaleca się zamiast ekstrakcji. Wybór zależy między innymi od czasu od urazu i wieku psa.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny. Gdy pies ma niepokojące objawy, decyzję o leczeniu podejmuje lekarz weterynarii.