Chhurpi - tradycyjny ser z Nepalu i jego odmiany
Ser himalajski to tradycyjny ser chhurpi, nazywany też durkha, wytwarzany w Nepalu z fermentowanego mleka. Według przeglądu opublikowanego w 2023 roku w „Journal of Ethnic Foods” powstaje z mleka samic jaków, krów, bawołów i chauri, czyli mieszańców jaka z krową.
Mleko ścina się podpuszczką albo innym środkiem, np. octem, sokiem z cytryny lub zakwasem z poprzedniej partii. O wyglądzie, smaku i twardości gotowego sera decydują czas, temperatura i kwasowość. Twardą odmianę uzyskuje się głównie z mleka jaków, miękką - z mleka krowiego.
Twardy chhurpi uchodzi za najtwardszy znany ser. W Nepalu je się go, powoli gryząc kostki, podobnie jak orzech betelu.
Odtłuszczoną odmianę w kostkach i pałeczkach eksportuje się na cały świat jako gryzak dla psów, m.in. do Europy i Ameryki. Na rynkach zachodnich chhurpi występuje głównie właśnie jako produkt dla psów.
Jako gryzak ser himalajski trafia do tej samej grupy co poroże jelenia: oba są twarde, długo się je gryzie i oba budzą zastrzeżenia stomatologów weterynaryjnych.
Co zawiera ser himalajski dla psa i czy ma laktozę
Ten sam przegląd zestawia podstawowe dane o chhurpi:
| Cecha | Według przeglądu z 2023 roku |
|---|---|
| Mleko | jaków, krów, bawołów, chauri; twarda odmiana głównie z mleka jaków |
| Białko | 60-63 procent |
| Węglowodany | 23-24 procent |
| Tłuszcz | 7-8 procent |
| Forma eksportowa dla psów | odtłuszczone kostki i pałeczki |
| Trwałość | twarda odmiana przechowywana tradycyjnie w skórze jaka może przetrwać 20 lat i dłużej |
Wartości dotyczą sera badanego w Nepalu - skład konkretnego gryzaka podaje jego etykieta. Duża zawartość białka nie czyni z gryzaka posiłku: WSAVA podkreśla, że przysmak nigdy nie zastępuje pełnoporcjowej karmy.
Laktozy w serze jest mniej niż w mleku, bo bakterie fermentacji zamieniają ją w kwas mlekowy. Przegląd nie podaje jednak zawartości laktozy w gryzakach dla psów, więc nie da się z niego wywnioskować, ile jej zostaje w konkretnym produkcie.
Ser himalajski to wciąż jedzenie, a nie zabawka. WSAVA, światowe stowarzyszenie lekarzy weterynarii małych zwierząt, zalicza gryzaki do przysmaków, które razem powinny dawać najwyżej około 10 procent dziennej energii psa. Gdy na opakowaniu brakuje kaloryczności, WSAVA radzi zapytać o nią producenta.
Psu z chorobą, nadwrażliwością pokarmową lub na diecie weterynaryjnej rodzaj gryzaków dobiera się z lekarzem.
Czy ser himalajski jest za twardy dla zębów psa
Stomatolog weterynaryjny z certyfikatem amerykańskiego kolegium AVDC, piszący w 2024 roku dla „Veterinary Practice News”, zauważa, że przysmaki z mleka i sera jaków są reklamowane przede wszystkim trwałością. Ostrzega jednak, że coś tak wytrzymałego może szkodzić zębom i szczękom.
Ten sam autor wymienia ser z mleka jaka obok poroża, kości, krowich kopyt i nylonowych kości jako twarde przysmaki, zamiast których lepiej wybierać przedmioty, które nieco ustępują pod zębami. WSAVA także zaleca unikać nadmiernie twardych gryzaków.
To, że gryzak jest modny, nie przesądza o jego bezpieczeństwie. WSAVA wylicza wśród skutków źle dobranych przysmaków urazy i niedrożność, w skrajnych przypadkach kończące się śmiercią psa.
Trwałość, która dla opiekuna jest zaletą, dla zębów oznacza długie gryzienie czegoś, co prawie się nie ugina. Zęby psa, który dostaje twarde gryzaki, warto więc oglądać przy każdej kontroli jamy ustnej u lekarza, bo ukruszenie czy pęknięcie zęba nie zawsze widać w domu.
W skrócie: ser himalajski to odtłuszczony, bardzo twardy ser z mleka; wlicza się do przysmaków, a stomatolog weterynaryjny zalicza go do zbyt twardych gryzaków. Jeśli pies go dostaje, to pod nadzorem i bez małej końcówki.
Jak podawać ser himalajski, żeby ograniczyć ryzyko
Jeśli pies dostaje ser himalajski, zalecenia WSAVA dotyczące gryzaków przekładają się na kilka zasad:
- Wielkość i kształt kawałka dobiera się do psa tak, by nie mógł go połknąć w całości - to zmniejsza ryzyko zadławienia.
- Pies gryzie ser tylko pod nadzorem.
- Kawałek, który zmalał do rozmiaru możliwego do połknięcia, zabiera się psu.
- Kawałki z ostrymi krawędziami, które powstały po pęknięciu, wyrzuca się.
- Gryzak wlicza się do dziennej puli przysmaków, a przy pierwszym podaniu obserwuje, jak pies go znosi.
Najwięcej uwagi wymaga końcówka. Mały, twardy kawałek pies może próbować połknąć w całości, a podręcznik weterynaryjny MSD (Merck) wymienia gryzaki dentystyczne i kawałki skóry surowej wśród ciał obcych, które mogą utknąć w przełyku psa.
Ser trzyma się w suchym, zamkniętym miejscu, poza zasięgiem psa, a każdy kolejny raz zaczyna od obejrzenia kawałka. Pęknięty lub ukruszony ser z ostrymi brzegami nie wraca do psa.
Kiedy po gryzaku z sera potrzebny jest lekarz
Ciało obce w przełyku wymaga według podręcznika MSD usunięcia natychmiast po rozpoznaniu. Przy długo utrzymującej się niedrożności częste są utrata apetytu, chudnięcie i osłabienie, a jeśli dojdzie do przebicia przełyku, potrzebna jest operacja.
Najczęstszym powikłaniem jest według MSD zwężenie przełyku, a zwracanie treści może prowadzić do zachłystowego zapalenia płuc. Dlatego objawów nie przeczekuje się w domu.
Część ciał obcych widać na zwykłym zdjęciu rentgenowskim, inne wymagają badania z kontrastem albo endoskopii. Najczęściej lekarz usuwa je przez pysk, giętkim endoskopem i kleszczykami. Bywa, że opiekun widzi moment połknięcia - wtedy kontakt z lecznicą nie powinien czekać na objawy.
Kiedy do weterynarza: pies połknął większy kawałek sera albo po gryzieniu nagle się ślini, krztusi, ma trudności z przełykaniem, zwraca jedzenie lub wielokrotnie próbuje przełknąć. Takie objawy wymagają pilnej wizyty, bez czekania, aż ustąpią.
Powodem do wizyty jest też ukruszony lub pęknięty ząb.
